Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:14:24.311496+00:00

Янгы Разилешив: Элчилер

Янгы Разилешив: Элчилер

1. Баш Сёз

1. Элчилер

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Элчилер

Элчилер

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

Баш Сёз

Элчилени ишлери

Элчилер

«Элчилени ишлери» Лукъаны Инжилини давамыдай болуп токътай. Инжилин йимик, бу китапны да Лукъа Теофилге багъышлагъан. Исаны башлапгъы якъчыларыны яшаву гьакъда яза туруп, Лукъа оьзю аслу деп гьисап этген шу затны гёрсетме сюе: Аллагь бу дюньяда Месигьден таба этмеге башлагъан ишин энниден сонг да Исагъа иман салгъан Жыйынындан таба этип туражакъ. Шо саялы да Иса тирилип элли гюнден шулай тамаша агьвалат бола: он эки де элчиге ва бары да Исагъа инангъанлагъа Аллагь Оьзюню Ругьун савгъат этип бере. Шо заманда кёп адамлагъа Иса Месигь дюньяны Къутгъарывчусу экени белгили бола. Тап шо адамлар Ерусалимде Исаны якъчыларыны биринчи жыйынын да къура. Лукъа шо замандан тутуп Жыйын нечик яшагъанын ва загьмат тёкгенин суратлай. Иманлылар оьлюп тирилген Исаны гьакъындагъы Сююнч Хабар энни янгыз Ерусалимде тюгюл, дюньяны бары да ерлеринде де белгили болма тарыкъ деген ой булан яшайлар ва иш гёрелер.

Месигьни гьакъындагъы хабарны яйывда элчи Павел айрыча ерни тутуп токътай. «Элчилени ишлери» деген китапны кёп яны ону ят халкъланы арасындагъы къуллукъ этивюн суратлавгъа багъышлангъан. Лукъа Павелни сапарлары гьакъда хабарлай: о гьалиги Тюркия ва Греция ерлешген топуракълардан оьтген, гьатта Румгъа ерли де етишген. Бары да болгъан ерлеринде элчи бары да инсанланы къутгъармакъ учун Аллагь не этгени гьакъда хабарлагъан. Бу хабарны бары да затны енгме болагъан гючю дюньяда Исаны якъчыларыны кёп жыйынларын тувдура.

1

Исаны кёкге чыгъыву

1^1Гьей Теофил, биринчи китабымда мен Иса этген ва уьйретген бары да затны,+
2танглангъан элчилерине[*] Аллагьны Ругьундан таба буйрукълар берип, О кёкге алынгъан гюнге ерли болгъан бары да затны язгъан эдим. 3Оьлюмню азабын чекгенден сонг, бир кёп инандырагъан далиллер булан Иса элчилерине Оьзю гертиден де тирилгенин гёрсетген. Тирилгенден сонг, Иса олагъа къыркъ гюнню ичинде гёрюне туруп, Аллагьны гьакимлиги гьакъда англатып тургъан+. 4Бир керен элчилер булан бирче олтуруп ашап турагъанда, Иса олагъа булай деген: «Ерусалимни къоюп гетмегиз. Атам ваъда этген затны гёзлеп туругъуз. О гьакъда сиз Менден эшитдигиз+. 5Ягьия пайхаммар сизин, сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшургъан. Амма бир нече гюнден сонг Аллагь сизин ваъда этген Оьзюню Ругьуна чомажакъ»+.

6Бир ерге жыйылгъанда, элчилер Исагъа:

– Я Рабби! Исрайылгъа пачалыгъын Сен гьали къайтара бережекмисен? – деп сорайлар+.

7Иса буса олагъа:

– Атам Оьзюню гьакимлиги булан токъташдыргъан вакътини ва гюнлени билмеге сизге изну берилмеген+. 8Аллагь сизге Оьзюню Ругьун берген заманда, шо Ругьну къудратын алажакъсыз. Ерусалимде, бютюн Ягьудеяда ва Самарияда, гьатта дюньяны инг йыракъ ерлеринде де Мени гьакъымда шагьатлыкъ этежексиз, – деп жавап бере+.

9Бу сёзлени айтып битгендокъ, Иса оланы гёз алдында кёкге гётериле ва Ону бир булут алып гете+. 10Элчилер оьрге багъып Ону кёкге чыгъагъан кююне къарап турагъанда, оланы алдына бирден акъ опуракълар гийген эки адам гелип токътай+. 11Олар:

– Гьей галилеялылар! Мунда кёкге къарап негер токътагъансыз? Сизин яныгъыздан кёкге гётерилген бу Иса, сиз гёреген кюйде кёкге нечик гётерилди буса, шолай къайтып да гележек, – дейлер+.

Ягьуданы орнуна элчини сайлав

12Сонг олар Ерусалимден бир чакъырымгъа ювукъ арекде ерлешген Зайтун тавдан къайтып Ерусалимге гелелер+. 13Олар бир уьйге гелип, оьрдеги къатгъа чыгъалар. Онда Петер, Югьан, Якъуб, Андрей, Филип, Тома, Бартолмай, Маттай, Алфайны уланы Якъуб, Элинсюер[*] деп ат къоюлгъан Симон ва Якъубну уланы Ягьуда бола+. 14Бирче дуа этмек учун, булар барысы да шонда жыйыла болгъан. Олар булан мунда бир нече къатынгиши, шолай да Исаны анасы Мариям ва Ону инилери болгъан+.

15Бир керен шолай жыйынгъа юз йигирмагъа ювукъ иман къардаш жыйылгъан. Шо заман Петер, оланы ортасына чыгъып, булай дей:

16– Иман къардашларым, Исаны тутгъанлагъа ёл гёрсетген Ягьуданы гьакъындагъы Сыйлы Язывларда Аллагьны Ругьу Давутдан таба алданокъ билдирген зат яшавгъа чыкъмаса болмай эди+. 17Ягьуда бизин булан эди ва бизин ишлерибизде ортакъчылыкъ эте эди+.

18Этген жинаятчылыгъы учун тюшген акъчасына Ягьуда сатып топуракъ алгъан, сонг баштигинден йыгъылып, къурсагъы ярылып, ичбавуру къыргъа чыгъып яйылып оьлген. 19Ерусалимде яшайгъанланы барысына да бу иш белгили болгъан. Шогъар гёре бу топуракъгъа оланы ерли тилинде «Гьакелдама», демек «Къан топурагъы» деп айтыла+.

20Забур китабында булай язылгъан:

Шо ерлер бош къалсын, онда бирев де яшамасын.

Дагъы да булай язылгъан:

Ону къуллугъун башгъа гиши тутсун+.

21-22Шо саялы бизге Ягьуданы орнуна, Ягьия Исаны сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшургъан гюнден тутуп Раббибиз Иса кёкге чыкъгъан гюнге ерли гьар заман Ону булан айланып тургъан адамланы арасындан биревню айырмагъа герек. Шо адам Исаны тирилмеклигине шагьат болмагъа герек+.

23Олар экевню арагъа чыгъара: Барсаба деп айтылагъан Юсупну (о Юстус деген аты булан да белгили болгъан) ва Матияны+. 24Сонг олар дуа этип:

– Я Рабби! Гьар кимни юрегинде не барны Сен билесен. Бу экевню Сен къайсын сайлагъанынгны бизге гёрсет+. 25Оьзю болма тийишли ерине гетген Ягьуданы элчилик къуллугъун ким тутар? – дейлер.

26Сонг олар чёп салалар, чёп Матиягъа чыгъа. Булайлыкъда, Матия он бир де элчини арасына къошула+.

2

Аллагьны Ругьун къабул этив

2^1Ашлыкъ тюшюмню байрамы[*] гелгенде, элчилер ва Исаны якъчылары барысы да бир ерге дагъы да жыйылалар+. 2Бирден кёкден гючлю елни авазына ошайгъан тавуш гелип, булар олтургъан уьйню ичин къавгъадан толтуруп къоя. 3Олагъа от ялындан болгъан тиллеге ошайгъан бир затлар гёрюне. Гьарисини уьстюне шолай бир тил гелип къона+. 4Олар бары да Аллагьны Ругьундан толуп, башгъа башгъа тиллерде сёйлемеге башлай. Олагъа шолай гьюнерни Аллагьны Ругьу бере+.

5Шо вакътилерде Ерусалимде дюньяны гьар еринден гелген динагьлю ягьудилер бар болгъан. 6Шо аваз эшитилгенде, халкъ жыйылып, бек тамашалыкъ эте, неге тюгюл Исаны якъчылары мундагъы гьар халкъны тилинде сёйлейгенин эшите. 7Барысы да гьайран болуп, бир бирине:

– Сёйлейген бары да бу адамлар галилеялылармы экен? 8Булай нечик бола, гьарибиз оланы оьзюбюзню ана тилибизде сёйлейгенин эшитебиз. 9Арабызда парфиялылар, мидиялылар, эламлылар бар. Месопотамияда, Ягьудеяда, Каппадокияда, Понтда ва Асияда яшайгъанлар, 10Фригияда ва Памфилияда, Мисриде ва Ливияны Кириней бёлюгюнде яшайгъанлар, Румдан гелген къонакълар (ягьудилер ва ягьуди динге айлангъанлар), 11критлилер ва араплар бар. Амма Аллагьны уллу ишлери гьакъында олар ана тиллерибизде сёйлейгенни гьарибиз эшитип турабыз, – дей+.

12Барысы да тамашалыкъ этип:

– Муну нечик англама герек? – деп бир бирине сорай.

13Башгъалары буса:

– Олар чагъырны гьатдан артыкъ кёп ичип къойгъанлар, – деп мысгъыллай+.

Петерни сёйлевю

14Он бир элчи де булан бирче гётерилип, тавушун да бек чыгъарып, Петер олагъа булай дей:

– Гьей ягьудеялы къардашлар ва бары да Ерусалимде яшайгъанлар! Мен сизге бу гьайран иш не демек экенни англатайым. Мени сёзлериме тергевлю кюйде тынглагъыз! 15Олар, сиз ойлайгъан кюйде, эсирмеген. Гьали янгы эртен сагьат тогъуз вакъти. 16Бу сиз гёреген иш Аллагь Ёел пайхаммардан таба айтып билдирген бир гьалдыр:

17Ахыр гюнлерде бары да инсанлагъа Ругьумну бережекмен.

Сизин уланларыгъыз да, къызларыгъыз да Мени атымдан
сёйлежеклер.

Яшларыгъызны гёзюне затлар гёрюнежек, къартларыгъыз да
гьайран тюшлер гёрежеклер.

18Къулларыма да – эргиши болсун, къатынгиши болсун – шо
гюнлерде Ругьумну бережекмен, олар да Мени атымдан
сёйлежеклер.

19Оьрде, кёклерде аламатлар яратажакъман. Тюпде, дюньяда да
аламатлар – къан, от ва тютюн булутлар – гёрсетежекмен+.

20Раббибизни уллу ва макътавлу гюню гелгинче, гюн тутулуп,
къарангылыкъ болуп туражакъ. Ай къан йимик къызыл
тюсге гирежек+.

21О заман Раббибизни атын тутгъан гьар ким къутгъарылажакъ+.

22Гьей Исрайылны халкълары! Мени бу сёзлериме тергевлю тынглагъыз: назаретли Иса Аллагь берген гьакимлиги булангъы бир адам эди. Исаны шолайлыгъын Ондан таба сизге гёрсетилген аламатлар ва гьайранлыкълар булан Аллагь сизге ачыкъ кюйде исбат этди. Сиз оьзюгюз де шону яхшы билесиз, неге тюгюл шо иш сизин гёз алдыгъызда болду+. 23Иса сизге йиберилген эди, сиз буса Ону къанунсузланы къолуна берип, хачгъа илип оьлтюрдюгюз. Бу иш шолай болажагъын Аллагь биле эди, неге тюгюл О Оьзю шолай белгилеген эди+. 24Исаны тирилтип, Аллагь Ону оьлюмню азапларындан къутгъарды, неге тюгюл О оьлюмню къолунда къалмагъа болмай эди+. 25Исаны гьакъында Давут булай деген:

Раббибизни гьар заман гёз алдымда гёре эдим. О мени онг
ягъымда, мен шо саялы къоркъмайман+.

26Шогъар гёре юрегим къувана ва тилим шат сёзлер сёйлей, гьатта
чархым да умут булан яшажакъ.

27Неге тюгюл де, Сен мени жанымны оьлюлени арасында
къоймассан ва Сагъа тапшурулгъан къулунгну къабурда
чиримеге къоймассан+.

28Яшавну ёлларын магъа Сен уьйретдинг, Оьзюнгню барлыгъынг
булан магъа сююнч бережексен+.

29Къардашлар! Уллу атабыз Давутну гьакъындан сизге ачыкъдан айтмагъа боламан: о оьлген ва гёмюлген, ону къабуру да бугюнге ерли бизин алдыбызда сакъланып тура+. 30Амма Давут пайхаммар болгъан, о оьзюню тахыны уьстюне наслусундан биревню олтуртажагъына Аллагь сёз бергенни биле болгъан+. 31Месигьни[*] тирилежегин алданокъ билип, Давут булай деген:

О оьлюлени арасында къалмагъан ва ону къаркъарасы къабурда
чиримеген+.

32Аллагь Исаны тирилтген, биз барыбыз да шогъар шагьатбыз. 33Гьали Иса Аллагьны онг ягъына чыгъарылгъан. О Атасындан Ону Оьзюне ваъда этилген Ругьун алгъан. Сиз гёрегенигиз ва эшитегенигиз йимик, Иса бизге Аллагьны Ругьун берген+. 34-35Давут оьзю кёклеге чыкъмаса да булай деген:

Аллагь Раббиме булай айтды: Мен душманларынгны
аякъларынгны тюбюне салгъынча, Мени онг ягъымда
олтуруп тур+.

36Шолайлыкъда, сен къатты кюйде билип къой, гьей исрайыл халкъы: Аллагь Исаны Рабби ва Месигь этген. Сиз буса Ону хачгъа илгенсиз.

37Бу сёзлени эшитгенде, жыйылгъанланы юреклери ярыла. Петерге ва оьзге элчилеге:

– Къардашлар, энни биз не этме герекбиз дагъы? – деп сорайлар+.

38– Гюнагьларыгъыздан гечилмек учун, сизин гьаригиз товба этмеге ва Иса Месигьни аты булан, сувгъа чомдуртуп, оьзюгюзню Аллагьгъа тапшуртмагъа герексиз. Шолай этсегиз, Аллагь сизге Оьзюню Ругьун бережек+. 39Сизге, авлетлеригизге, шолай да йыракъдагъыланы гьарисине ва Рабби Аллагьыбыз Оьзюню янына чакъыражакъланы барына да бу сёзню берген, – дей Петер олагъа+.

40Петер олагъа дагъы да бир кёп сёзлер булан бувара ва:

– Оьзюгюзню бу пасат наслудан къутгъармагъа къарагъыз! – деп тилей.

41Ону сёзюн къабул этгенлер барысы да, сувгъа чомдуртуп, оьзлени Аллагьгъа тапшурталар. Шо гюн уьч мингге ювукъ адам Исагъа иман салгъанланы арасына къошула. 42Олар элчилер уьйретеген Аллагьны каламына, бир бири булан къатнашывгъа, экмек бёлюв адатны кютювге, дуа этивге даим амин туралар. 43Оланы гьарисини къоркъуву бола, неге тюгюл элчилерден таба Аллагь хыйлы аламатлар ва муъжизатлар гёрсетген. 44Исаны якъчылары чакъда чакъда бирче жыйыла, оланы бары да заты ортакъ бола+. 45Малларын ва мюлклерин сатып, барына да тарчыкълыгъына гёре гьарисине пайлайлар. 46Исаны якъчылары гьар гюн ибадатханада бирче жыйылалар. Уьйде гьакъ юрекден, сююнч булан экмек бёлюв адатны кютелер. 47Аллагьгъа алгъыш эте ва бютюн халкъны разилигин къазаналар. Къутгъарылма сюегенлени Раббибиз гьар гюн сайын Исагъа иман салагъанлагъа къоша.

3

Петер сакъат садагъачыны сав эте

3^1Бир керен Петер булан Югьан дуаны вакътисинде, гюндюз сагьат уьчде ибадатханагъа баралар. 2Онда тувмадан акъсакъ бир адам бола. Ибадатханагъа гелегенлеге тиленсин деп, ону гьар гюн ибадатхананы «Гёзел къапу» деп айтылагъан къапусуну янына гелтирип салып гете болгъанлар+. 3Петерни ва Югьанны ибадатханагъа гирегенин гёрюп, бу адам олардан да садагъа тилемеге башлай. 4Петер ва Югьан огъар тигилип къарай.

– Бизге бакъ, – дей Петер.

5Бу адам, Петерден ва Югьандан бир зат алмагъа умутлап, олагъа тикленип къарай. 6Петер огъар:

– Мени гюмюшюм де, алтыным да ёкъ, амма менде бар затны сагъа берермен. Назаретли Иса Месигьни атыны къудраты булан сен тур, юрю! – дей+.

7Сонг Петер ону онг къолун тутуп гётере. Бирден ону аякъларына ва тобукъларына гюч геле+. 8Атылып аякъгъа туруп, юрюмеге башлай. Сонг юрюй, чаба туруп, олар булан бирге ибадатханагъа гирип, Аллагьгъа макътав этмеге башлай+. 9Бютюн халкъ ону юрюме башлагъанын ва Аллагьгъа макътав этегенин гёре. 10Бу ибадатхананы «Гёзел къапусуну» янында садагъа тилемек учун олтурагъан адам экенин таныйлар. Бу адамгъа болгъанны гёргенде, адамлар, къоркъуп, ажайып болуп къалалар.

Сулайманны гётермесини къырыйында Петерни сёйлевю

11Бу адам Петерни ва Югьанны янындан таймай юрюй. Тамашалыкъ этген халкъ шо заман оланы янына – Сулайманны Гётермеси деп айтылагъан ерге жыйыла+. 12Шону гёргенде, Петер халкъгъа булай дей:

– Гьей Исрайылны халкълары, негер тамашалыкъ этесиз? Бизге оьзюбюзню къудратыбыз яда муъминлигибиз булан ону юрюйген этгенде йимик неге къарайсыз? 13Ибрагьимни, Исгьакъны ва Якъубну Аллагьы, ата бабаларыбызны Аллагьы Оьзюню Уланы Исаны макътавлу этди. Сиз буса Ону оьлюмге тарытдыгъыз, Пилат Ону азат этмеге токъташгъанда, Пилатны алдында сиз Ону инкар да этдигиз+. 14Аллагьгъа тапшурулгъан муъмин адамны инкар этип, адам оьлтюрген биревню азат этип сизге бермекни тиледигиз+. 15Сиз яшав берегенни оьлтюрдюгюз. Амма Ону Аллагь оьлюмден тирилтди, биз де шону шагьатыбыз. 16Сиз гёрюп турагъан, таныма да таныйгъан бу адамны Исаны къудраты сав этди. Иса ва О береген иман булан бу сакъат сизин гёз алдыгъызда сав болду.

17Гьали, гьей къардашлар, сизин башчыларыгъыз йимик, сиз де Исагъа этген къаршы ишлени билмей этгенни мен билемен+. 18Амма бары да пайхаммарлардан таба Месигь азап чегежегин алданокъ билдирген Аллагь Оьзю айтгъанын яшавгъа чыгъарды. 19Гюнагьларыгъыз гечилсин учун, товба этип, Аллагьны ёлуна къайтыгъыз. Шо заман Раббибиз сизге парахат, сююнчлю вакътини бережек, 20О сизин учун алданокъ белгилеген Месигьни – Исаны сизге йибережек. 21Оьзюню бырынгъы сыйлы пайхаммарларындан таба Аллагь хыйлы алданокъ айтгъаны йимик, бары да зат этилгинче, Иса кёклерде къалып турмагъа герек+. 22Муса булай айтгъан: «Бизин Рабби Аллагьыбыз халкъыгъызны арасындан сизге мени йимик бир пайхаммар йибережек. О сизге айтагъан бары да затлагъа таби болмагъа герексиз+. 23Олай бир заман гележек – о пайхаммаргъа тынгламайгъан гьар адам халкъны арасындан ёкъ болажакъ»+.

24Самуйылдан башлап ондан сонг болгъанларына ерли бары да пайхаммарлар шолай гюнлер болажагъы гьакъында алданокъ хабар бергенлер+. 25Сиз пайхаммарланы наслусусуз ва Аллагьны ата бабаларыгъыз булангъы разилешивню варислерисиз. Аллагь Ибрагьимге булай деген: «Сени наслунгдан таба ер юзюндеги бары да инсанлагъа Аллагь рагьмулу болажакъ»+. 26Сизин терс ёллагъа тюшме къоймай, тюз ёллагъа салмакъ учун, Аллагь, Оьзюню къуллукъчусун чыгъарып, башлап сизин яныгъызгъа йиберди.

4

Петер ва Югьан ягьудилени оьр мажлисинде

4^1Петер ва Югьан халкъгъа сёйлеп турагъанда, оланы янына дин къуллукъчулар[*], ибадатхананы къаравулчуларыны башчысы ва саддукейлер[*] гелелер+. 2Петер ва Югьан инсанлар Иса йимик тирилежегин халкъгъа билдирелер. Шо саялы дин къуллукъчулар ва саддукейлер, ачувланып, 3оланы туталар, ахшам вакъти экени саялы, эртен болгъунча туснакъгъа салып сакълайлар+. 4Петерни ва Югьанны сёзюне тынглагъанланы кёплери иман сала. Шолай адамланы санаву беш мингге ювукъ бола.

5Артындагъы гюн халкъны башчылары, тамазалар[*] ва дин алимлер Ерусалимде жыйылалар. 6Шонда баш дин къуллукъчу Гьанна булан Кайафа, Югьан, Искендер, Гьаннаны башгъа къардашлары да бола+. 7Петерни ва Югьанны арагъа салып:

– Сиз бу адамны къайсы къудрат булан яда кимни аты булан сав этдигиз? – деп олардан сорав алалар+.

8Шо заман Аллагьны Ругьундан толгъан Петер олагъа булай дей:

– Гьей Исрайылны башчылары ва тамазалары!+
9Сиз бугюн сакъат адамгъа этилген яхшылыкъны ва о нечик сав этилгенни гьакъында бизден сорав ала болгъан сонг,+
10сизге барыгъызгъа да ва Исрайылны бютюн халкъына белгили болсун: сиз Оьзюн хачгъа илген, Аллагь оьлюмден тирилтген назаретли Иса Месигь берген гьакимлик булан шо адам саппа сав болуп, сизин алдыгъызда эретуруп тура. 11Сыйлы Язывларда Исаны гьакъында язылгъан йимик:

Усталар ташлап къойгъан таш кюрчюню аслу ташы болуп
токътады+.

12Башгъа гьеч бирев де къутгъармажакъ, бу кёкню тюбюнде инсанлагъа тапшурулгъан, бизин къутгъармагъа болажакъ дагъы гьеч бир ат ёкъдур+.

13Петерни ва Югьанны тартынмайгъанын гёрюп, олар охуп уллу билимлер алмагъан адамлар экенин англагъан заманда, Исрайылны башчылары ва тамазалары гьайранлыкъ этип къалалар. Иса сав заманында Ону булан бирче болгъанын да билелер. 14Сав этген адамны Петер ва Югьан булан эретургъанын гёргенде, олагъа къаршы бир сёз де айтмагъа болмайлар+. 15Петерге ва Югьангъа ягьудилени оьр мажлисинден чыгъып гетмекни де буюруп, олар оьз арасында сёйлешмеге башлайлар.

16– Бу адамлагъа биз не этме герекбиз? Олар бир уллу аламат иш гёрсетгени Ерусалимде яшайгъанланы барына да белгили. Ону биз инкар этме болмайбыз. 17Амма бу хабар халкъны арасында дагъы да бек яйылмасын учун, олар Исаны гьакъында дагъы бирев булан да сёйлемесин деп, олагъа буйрукъ этейик, – дейлер.

18Сонг оланы чакъырып, дагъы бир де Исаны гьакъында сёйлемесин деп буйрукъ этелер. 19Амма Петер ва Югьан олагъа:

– Бир оьзюгюз ойлашып къарагъыз чы, Аллагьны алдында, Аллагь айтагъанны къоюп, сиз айтагъангъа артыкъ тынгламакъ тюз болурму+? 20Биз гёргенлерибизни ва эшитгенлерибизни айтмай турма болмасбыз, – деп жавап берелер.

21Олагъа янгыдан къоркъувлар да берип, йиберип къоялар. Оланы такъсырламакъ учун, гьеч бир далил тапмайлар, неге тюгюл бютюн халкъ болгъан иш учун Аллагьгъа макътав эте+. 22Сав болгъан шо адамгъа къыркъ йылдан артыкъ бола болгъан.

23Азат этилгенден сонг, Петер ва Югьан оьзленикилени янына гелип, баш дин къуллукъчулар ва тамазалар оьзлеге сёйлеген затланы олагъа айталар. 24Шону эшитгенде, Исаны якъчылары бары да бир гёнгюлден Аллагьгъа булай дуа эте:

– Гьей Есибиз Аллагь! Кёклени де, ерлени де, денгизлени де, олардагъы бары да затны да Сен яратгъансан+. 25Сени къулунг болгъан атабыз Давут Ругьунгну таъсиринден авзу булан Сени сёзлерингни булай айтды:

Ят халкълар неге баш гётерелер, халкълар неге бош хыяллагъа
къуллукъ этелер?

26Дюньяны пачалары неге баш гётерелер, бай бийлер бирлешип,

Раббибизге ва Ону Месигьине неге къаршы чыгъалар+?

27Гертилей де, Гьирод ва Понтий Пилат, ят халкълар ва исрайыл халкъы булан бир болуп, Сени Танглагъанына, Сыйлы Къулунг Исагъа, къаршы чыкъдылар+. 28Олар Сени къудратынг ва айтгъанынг болмагъа герек деп алданокъ токъташдыргъан гьар затны гертилемек учун жыйылгъанлар. 29Гьали де, я Раббибиз, олар бизге къоркъув берегенни Сен гёресен. Сени сёзюнгню къоркъунмай сёйлесин учун, Оьзюнгню къулларынга гюч бер дагъы+. 30Сыйлы къулунг Исаны аты булан аврувланы сав этмек учун, муъжизатлар ва аламатлар гёрсетмек учун кёмек эт.

31Исаны якъчылары дуа этип битгенден сонг, олар жыйылып токътагъан ер чайкъала. Барысы да Аллагьны Ругьундан толуп, Аллагьны гьакъындагъы хабарны тартынмайлы, ачыкъдан ачыкъ сёйлемеге башлай+.

Бары да заты ортакъ

32Бары да Исаны якъчыларыны юрегинде ва гёнгюлюнде бир зат бола. Оьз мюлкюнден бир затгъа да бирев де: «Бу меники», – деп айтмай. Оланы бары да заты ортакъ бола+. 33Элчилер Раббибиз Исаны оьлюмден тирилмеклигине гючлю кюйде шагьатлыкъ этелер ва оланы барына да Аллагь уллу рагьму эте. 34Оланы арасында тарчыкълыкъгъа тюшген бирев де болмай. Неге тюгюл де, топуракъ ва уьй есилери, малын сатып, сатгъанда тюшген акъчаны гелтирип+
35элчилеге берелер. Бары да зат да гьар кимге тарыгъына гёре пайлана.

36Кипрде тувгъан левийлерден[*] чыкъгъан Юсуп деген бирев болгъан. Огъар элчилер Барнаба, демек «Ругьландырывчу» деп ат къойгъан болгъан+. 37О оьзюню мюлкю болгъан топурагъын сатып, акъчасын гелтирип элчилеге бере.

5

Гьанания ва Сафира

5^1Гьанания деген бирев Сафира деген къатыны да булан мюлкюнден бир пайын сатгъан болгъан. 2Къатыны булан разилешип, акъчаны бир пайын о оьзлеге къоя. Къалгъан акъчаны гелтирип, о элчилеге бере. 3Петер огъар:

– Гьей Гьанания! Неге сен юрегинге иблис айтгъанны этдирип, Аллагьны Ругьуна ялгъан айтып, топурагъынгны сатгъанда тюшген акъчаны бир пайын яшырдынг? 4Сатгъанча, о мюлк сеники тюгюлмю эди? Сатгъан сонг да шо акъча сеники тюгюлмю эди? Ялгъан айтмагъа сени не зат борчлу этди? Сен инсанлагъа тюгюл, Аллагьгъа ялгъан айтдынг, – дей.

5Бу сёзлени эшитгенде, Гьанания йыгъылып оьлюп къала. Шону эшитгенлени барын да уллу къоркъув къуршай. 6Сонг жагьиллер гелип, гебинлеп, ону гёммеге гьазирлейлер ва къыргъа алып чыгъып гёмелер.

7Уьч сагьатдан сонг ону къатыны геле, тек о не болгъанын билмей. 8Петер огъар:

– Айт чы магъа, топурагъыгъызны сиз шончакъыгъа сатгъанмы эдигиз? – деп сорай.

– Дюр, шончакъыгъа сатгъан эдик, – деп жавап бере о.

9– Шолай сёйлешмеге ва Раббибизни Ругьун сынамагъа нечик болдугъуз? Сен эшик алдагъы авазланы эшитемисен? Шо авазлар – сени эрингни гёмюп гелегенлени авазлары. Олар сени де шонда элтежеклер, – дей Петер огъар.

10Къатын, шоссагьатына Петерни аякъларына йыгъылып, жан бере. Ичине гирип гелген жагьиллер ону оьлгенин гёрелер. Къыргъа алып чыгъып, ону да эрини янына гёмелер. 11Бары да Исаны якъчыларын ва бу затланы эшитгенлени барысын да уллу къоркъув къуршай.

Муъжизатлар ва аламатлар

12Элчилер халкъны арасында кёп муъжизатлар ва аламатлар гёрсетелер. Исаны якъчылары барысы да бир йимик Сулайманны Гётермесини янында жыйылалар+. 13Бирев де олагъа къошулмагъа болушлукъ этмей, тек халкъ олагъа бек гьюрмет эте. 14Раббибиз Исагъа иман салагъан халкъны – эренлени ва къатынланы – санаву баргъан сайын арта. 15Шоллукъда, Петер янындан оьтюп барагъанда, дагъы болмаса ону гёленткиси сама аврувланы уьстюне тийсин деп, оланы орамлагъа чыгъарып, тёшеклени ва орунланы уьстюне салалар+. 16Ерусалимни айланасындагъы юртлардан да кёп халкъ геле. Олар оьзлени аврувлардан ва жинлерден азап чегип турагъан адамларын гелтирелер. Шо адамлар барысы да сав болалар.

Элчилени гьызарлайлар

17Дин къуллукъчуланы башчысы ва ону булан бирге бары да саддукей дин бёлюгюнден болгъанлар оланы бек гюллейлер+. 18Олар элчилени тутуп, оланы шагьар туснагъына салалар+. 19Амма гече булан гелип, Раббибиз йиберген малайик туснакъны къапуларын ача ва оланы къыргъа чыгъара+. 20Малайик булай дей:

– Барыгъыз, ибадатханада токътап, сизин янгы яшавугъузну гьакъындагъы бары да затны бютюн халкъгъа айтыгъыз.

21Буйрукъгъа тынглап, элчилер эртен тез гелип ибадатханагъа гире ва халкъгъа насигьат этмеге башлайлар. Дин къуллукъчуланы башчысы ва ону булангъылар гелгенде, олар ягьудилени оьр мажлисинде Исрайылны бары да тамазаларыны генгешин чакъыра. Сонг олар элчилени алып гелмеге оланы артындан туснакъгъа къуллукъчуланы йибере. 22Амма туснакъгъа гелген къуллукъчулар онда элчилени тапмай. Къайтып гелип, шо гьакъда:

23– Биз туснакъны тындырыкълы кюйде бегитилип тапдыкъ. Къаравуллар да къапуланы алдында токътагъан эдилер, амма къапуланы ачгъанда, ичинде бирев де табулмады, – деп билдирелер.

24Бу сёзлени эшитгенде, къаравулланы башчысы ва баш дин къуллукъчулар бу не зат экен деп адап къалалар. 25Сонг бирев гелип, олагъа:

– Сиз туснакъгъа салгъан адамлар ибадатханада халкъгъа насигьат этип туралар, – деп билдире.

26Сонг къаравулланы башчысы, къуллукъчулары булан барып, гьеч гюч этмей, оланы къайтарып гелтире. Халкъ оьзлени таш урушгъа тутуп къоймасын деп, олар гюч къолламагъа къоркъалар+. 27Элчилени гелтирип, оьр мажлисни алдында тургъузалар. Дин къуллукъчуланы башчысы олагъа:+

28– Шо адамны гьакъында дагъы сёйлемегиз деп биз сизге къатты кюйде буваргъан эдик. Амма сиз айтагъаныгъызны Ерусалимни гьар ерине яйып юрюйсюз ва О адамны оьлюмю учунгъу такъсырны бизин уьстюбюзге салмагъа сюесиз, – дей+.

29Петер ва оьзге элчилер булай дей:

– Биз инсанлагъа тюгюл, Аллагьгъа таби болмагъа герекбиз!+
30Сиз хачгъа илип оьлтюртген Исаны аталарыбызны Аллагьы тирилтди. 31Исрайылгъа товба этмеге ва гюнагьларындан гечме имканлыкъ болсун учун, Есибиз ва Къутгъарывчубуз этип, Аллагь, Ону Оьзюню онг ягъында олтуртуп, оьр даражалагъа чыгъарды. 32Биз де шо затланы барысына да шагьатларбыз – биз де, Аллагьны Ругьу да. Аллагь Ругьун Оьзюне таби болагъанлагъа берди+.

33Бу сёзлени эшитгенде, олар бек къазапланып, элчилени оьлтюрмеге сюелер+. 34Оьр мажлисни ортакъчыларыны арасында бары да халкъ гьюрмет этеген дин алим, Гамалиел деген бир фарисей[*] бола. Шо заманда о туруп йиберип, элчилени бир аз замангъа къыргъа чыгъарсын деп буюра+. 35Сонг о:

– Гьей Исрайылны халкъы, бу адамлагъа не этме сюегенигизни гьакъында яхшы кюйде ойлашып къарагъыз. 36Мундан бираз алдынларда, оьзю уллу адамман деп, Тевда деген бирев чыкъгъан эди. Ону якълап, дёрт юзге ювукъ адам огъар къошулгъан. О адам оьзю оьлтюрюлген, ону якъчылары буса якъ якъгъа чачылгъан, болмагъандай болгъан. 37Ондан сонг, халкъны гьисабы алынагъан заманда, галилеялы Ягьуда деген бирев гелип арагъа чыгъып, хыйлы халкъны оьзюню янына тартды. О да оьлтюрюлдю, ону якъчылары буса чачылышып гетдилер+. 38Гьали мен сизге маслагьат этемен: бу адамлагъа тиймегиз, оланы йиберип къоюгъуз! Неге тюгюл де, буланы мурады ва этеген ишлери инсанлардан амалгъа геле буса, оьзлюгюнден де ёкъ болуп къалажакъ. 39Эгер Аллагьдан амалгъа геле буса, оланы енгмеге сизин гючюгюз чатмас. Аллагьгъа къаршы ябушагъанлар болуп чыгъып къалмагъай эдигиз, – дей.

40Олар Гамалиелни маслагьатына рази болуп, элчилени чакъырталар. Оланы къамучу булан тюйдюрюп ва Исаны гьакъында дагъы сёйлемесин деп буварып, чыгъарып йиберелер. 41Исаны аты учун хорланмакълыкъгъа лайыкълы болгъанына сююнюп, элчилер оьр мажлисден чыгъып гетелер+. 42Гьар гюн ибадатханада оьзюнде ва уьйден уьйге барып, олар Иса Месигь экенни гьакъындагъы Сююнч Хабарны билдирегенин токътатмайлар.

6

Етти кёмекчи белгилене

6^1Исаны якъчыларыны санаву артып тура. Оланы арасындан гелгинчи ягьудилер ерли ягьудилени уьстюнден арз этмеге башлайлар. Неге тюгюл де, оланы тул къатынлары гьар гюн пайланып берилеген ашарлыкъдан магьрюм этиле болгъан+. 2Шо заман он эки де элчи, бары да Исаны якъчыларын да чакъырып, булай дей:

– Бизге Аллагьны каламын билдирмекни къоюп, ашарлыкъны пайлавну гьайын этип айланмагъа яхшы тюгюл. 3Гьали, гьей иман къардашлар, оьз арагъыздан яхшылыкъгъа айтылгъан, Аллагьны Ругьундан толгъан ва гьакъыллы етти адамны айырыгъыз. Олагъа шо къуллукъну тапшурайыкъ+. 4Биз буса дуа этивню ва Аллагьны каламын билдиривню гьайын этейик.

5Бу таклифге барысы да рази болуп, олар Аллагьны Ругьундан толгъан ва имангъа къайтгъан Стефанны ва шолай да Филипни, Прогьорну, Никанорну, Тимонну, Парменни ва ягьуди динге айлангъан антиокиялы Николайны айыралар+. 6О адамланы элчилени алдына гелтирелер. Элчилер, оланы башларына къолларын салып, дуа этелер+.

7Шолайлыкъда, Аллагьны гьакъындагъы хабар бек яйыла. Ерусалимде Исаны якъчыларыны санаву баргъан сайын артып тербей, дин къуллукъчуланы кёплери де Исагъа иман салалар+.

Стефанны туснакъ этиливю

8Аллагь оьзюне савгъат этип къудратын берген Стефан буса халкъны арасында уллу муъжизатлар ва аламатлар гёрсете. 9Азатланы синагогундан деп айтылагъан киринейлилерден ва искендериялылардан, киликиялылардан ва асиялылардан бирлери, Стефангъа къаршы чыгъып, ону булан эришмеге башлайлар. 10Амма ону сёзюндеги гьакъылгъа ва Аллагьны Ругьу булан сёйлегенине оланы къаршы гючю болмай+. 11Шо заман олар, бир бир адамланы тюпден таба сатып алып:

– Ону Мусагъа ва Аллагьгъа къаршы капир сёзлер айтгъанын биз эшитдик, – деп айтдыралар+.

12Олар халкъны, тамазаланы ва дин алимлени арасына питне салалар. Стефанны тутуп, ягьудилени оьр мажлисине элтелер. 13Гелтирген ялгъан шагьатлары:

– Бу адам бу ибадатхананы да, Мусаны Къанунун да токътавсуз яман сёзлер айтып сёге+. 14Назаретли Иса ибадатхананы дагъытажакъ ва Муса бизге къойгъан адатланы алышдыражакъ деп айтгъанын да биз эшитдик, – дейлер+.

15Оьр мажлисде олтургъанланы барысы да Стефандан гёзлерин айырмай къарайлар. Олар Стефанны юзю малайикни юзюне ошап къалгъанын гёрелер.

7

Стефанны ягьудилени оьр мажлисиндеги сёйлевю

7^1Шо заман дин къуллукъчуланы башчысы:

– Бу сёзлер тюзмю? – деп сорай.

2Стефан булай жавап бере:

– Къардашлар, аталар, тынглагъыз! Атабыз Ибрагьим Гьарангъа гёчгюнче, Месопотамияда турагъанда, огъар макътавлу Аллагь гёрюнген+. 3Аллагь огъар: «Уьлкенгни ва къардашларынгны къоюп, Мен сагъа гёрсетежек уьлкеге бар», – деп айтды+. 4Шо заман Ибрагьим, килданилени[*] уьлкесинден гетип, Гьаранда ерлешген. Атасы оьлгенден сонг, Аллагь Ибрагьимни гьали сиз яшап турагъан уьлкеге гелтирген+. 5Аллагь огъар варисликге бир къарыш сама да топуракъ бермеген. Ибрагьимни шо заман авлети болмаса да, гележекде шо топуракъланы оьзюне ва ону болажакъ наслуларына мюлк этип бережекге Аллагь ваъда этген+. 6Аллагь огъар: «Сени наслуларынг ят топуракъда яшажакълар, дёрт юз йылны узагъында оланы къул этежеклер ва олагъа зулму бережеклер+. 7Амма Мен оланы къул этген халкъны такъсырлажакъман. Олар шо ят топуракъдан чыгъып гетежеклер, сонг бу берген еримде де туруп, Магъа сужда этежеклер», – деп айтды+. 8Оьзю булан разилешгени саялы, Аллагь Ибрагьимге сюннет этивню тапшургъан. Ибрагьимден Исгьакъ тувгъанда, сегизинчи гюн ону сюннет этген. Сонг Исгьакъдан Якъуб тувгъан, Якъубдан да он эки уллу атабыз тувгъан+.

9Уллу аталарыбыз буса, гюллемекликден Юсупну къул этип, Мисриге сатып йибергенлер. Амма Аллагь ону булан болгъан+
10ва ону бары да балагьлардан къутгъаргъан. Аллагь огъар гьакъыл берген ва Мисрини пачасыны ягъындан рагьму гёрсетген. Пача да ону Мисриге ва оьзюню къаласына гьаким этип салгъан+.

11Бютюн Мисриге ва Гьанангъа ачлыкъ гелген ва уллу балагь къопгъан. Ата бабаларыбыз ашарлыкъ табып болмагъан. 12Мисриде ашлыкъ барны эшитгенде, Якъуб биринчи керен онда уланларын – бизин ата бабаларыбызны – йиберген+. 13Олар онда экинчи керен гелгенде, Юсуп агъа инилерине оьзюн танытгъан ва Мисрини пачасына Юсупну тайпа тухуму белгили болгъан+. 14Юсуп да, хабар йиберип, атасы Якъубну ва бютюн тайпа тухумун да (барысы да етмиш беш адамны) оьзюню янына чакъыртгъан+. 15Якъуб Мисриге гёчген. О ва ата бабаларыбыз онда оьлгенлер+. 16Сигьемге гелтирилип, шегьемли Гьаморну уланларындан Ибрагьим гюмюш акъча берип сатып алгъан къабургъа гёмюлгенлер+.

17Аллагьны Ибрагьимге берген сёзю яшавгъа чыгъагъан вакътиси ювукълашгъан сайын, Мисридеги халкъыбызны санаву артып, кёп болгъан+. 18О заман Мисрини тахына Юсупну танымайгъан башгъа бир пача гелген+. 19О пача халкъыбызгъа къаршы гьиллалар юрютген, ата бабаларыбызгъа зулму этген. Янгы тувгъан яшларын ташлатып, оланы оьлтюртмеге борчлу этген+.

20Шо заманларда Муса деген бек гёзел яш тувгъан. Атасыны уьюнде ону уьч ай битгинче сакълагъан+. 21Ону ташлагъан сонг, Мисрини пачасыны къызы алып, оьзюне улан этип сакълап оьсдюрген+. 22Муса мисрилилени бютюн илмусун уьйренген, сёзде ва ишде гючлю болгъан.

23Оьзюне къыркъ йыл битгенде, о къардашларыны – Исрайылны халкъыны – янына бармагъа токъташгъан. 24Оланы бирине негьакъ зулму этилегенни гёргенде, арагъа Муса къошулгъан, мисрилини оьлтюрюп, зулму этилеген адам учун оьч алгъан+. 25О оьзюнден таба Аллагь къардашларына къутгъарылыв йибергенни олар англар деп ойлагъан, амма олар англамагъанлар.

26Артындагъы гюн оланы бирлери ябушагъанда, Муса гелип, оланы ярашдырма къарагъан ва: «Сиз чи къардашларсыз, бир биригизни хатирин неге къалдырасыз?» – деп сорагъан. 27Амма тюз тюгюл адам, Мусаны теберип: «Бизин уьстюбюзге гьаким ва дуванчы этип сени ким салгъан? 28Тюнегюн бир мисрилини оьлтюргенинг йимик, мени де сама оьлтюрмеге сюймеймисен?» – деп сорагъан+. 29Бу сёзлени эшитгенде, Муса Мисриден Мидиян уьлкесине къачгъан. Онда яшагъан ва эки уланны атасы болуп токътагъан+.

30Арадан къыркъ йыл оьтгенден сонг, Синай тавну ювугъундагъы дангылда янагъан тегенек уьлкюню ялыныны ичинде огъар бир малайик гёрюнген+. 31Муса гёрген затларына гьайранлыкъ этип къалгъан. Къарамагъа деп бираз ювукъ баргъанда, Раббибизни: 32«Мен сени ата бабаларынгны Аллагьыман, Ибрагьимни, Исгьакъны ва Якъубну Аллагьыман», – деген сеси эшитилген. Къоркъмакълыкъдан къартыллай туруп, Муса уьлкюге багъып дагъы къарап болмагъан+.

33Раббибиз огъар: «Аякъгийимлерингни чеч! Сен токътагъан ер – сыйлы топуракъ. 34Мен Мисриде Мени халкъыма зулму этилегенин гёрдюм ва ону агь чегегенин эшитдим. Ону къутгъармакъ учун гелгенмен. Энни бар, Мен сени къайтарып Мисриге йиберемен», – деген+.

35О оьзюне адамлар: «Бизин уьстюбюзге гьаким ва дуванчы этип сени ким салгъан?» – деп айтгъан ва оьзюн инкар этген тап шо Мусадыр. О Аллагь оьзюн тегенек уьлкюдеги малайикден таба гьаким ва къутгъарывчу болсун деп йиберген тап шо Мусадыр+. 36Муса, Мисриде Къызыл денгизде ва дангылда къыркъ йылны узагъында муъжизатлар ва аламатлар гёрсете туруп, оланы Мисриден чыгъаргъан+. 37Исрайыл халкъына: «Аллагь сизге оьз къардашларыгъызны арасындан мени йимик бир пайхаммар чыгъаражакъ», – деген Мусадыр+. 38Дангылда жыйылгъанланы арасында яшагъан, Синай тавда малайик булан сёйлеген ва ата бабаларыбыз булан бирче болгъан, яшав береген сёзлени алып бизге берген Мусадыр+.

39Ата бабаларыбыз огъар таби болмагъа сюймегенлер, ону инкар этгенлер ва юреклерин Мисриге бакъдыргъанлар+. 40Олар Гьарунгъа: «Бизге бизин алып юрюйген аллагьлар ярат. Бизин Мисриден алып чыгъаргъан шо Мусагъа не болгъанны биз билмейбиз», – дегенлер+. 41Шо гюнлерде бир бузавгъа ошатып, олар сужда этмеге деп, бир таш келпет яратгъанлар. Огъар къурбанлар этип, оьз къоллары булан ясагъан затдан къувангъанлар+. 42Аллагь буса, олагъа арт берип, оланы кёклердеги юлдузлагъа сужда этип турмагъа къойгъан. Пайхаммарланы китабында язылгъан кюйде:

Гьей Исрайылны халкъы! Къыркъ йылны узагъында дангылда
сойгъан гьайванларыгъыз ва этген къурбанларыгъыз

Магъамы эди+?

43Сиз оьзюгюз булан Мологьну чатырын, аллагьыгъыз Рефанны
юлдузун ва сужда этмек учун оьзюгюз этген келпетлени
алып юрюдюгюз.

Шогъар гёре Мен сизин Бабилни ари янына чыгъарып
йибережекмен+.

44Дангылда ата бабаларыбызны Аллагьны гьакълыгъына шагьатлыкъ этеген чатыры болгъан. Мусагъа оьзюне гёрсетилген уьлгю булан шо чатырны этмеге Аллагь уьйретген+. 45Сонг шо сыйлы чатырны оьзлени аталарындан алгъан бизин ата бабаларыбыз оьзлер булан алып юрюгенлер. Аллагь оьзюню уьстюнде яшайгъан халкъны къувалагъан топуракъны ата бабаларыбыз Нунну уланы Исаны башчылыгъы булан елегенлер. Давут пача болуп турагъан замангъа ерли чатыр шолай тургъан. 46Давут Аллагьны разилигин алгъан. Аллагь ягьудилени арасында болсун учун, Давут Огъар бир макан тикмеге изну тилеген+. 47Шо маканны буса Сулайман къуруп берген+.

48Амма Аллагьу Таала инсанланы къоллары булан ишленген уьйлерде яшамай. Пайхаммар да язгъаны йимик:+

49Раббибиз булай дей: Кёклер Мени тахымдыр, аякъларым
басылагъан ер ер юзюдюр.

Сиз Магъа нечик уьй къуражакъсыз? Яда рагьатланмакъ учун ер

Магъа къайда болажакъ?

50Мени къолум булан тюгюлмю бары да зат яратылгъаны?

51Гьей хыр тутуп къалагъанлар, Аллагьгъа юрегин салмайгъанлар ва Ону сёзюне къулакъ асмайгъанлар! Сизин ата бабаларыгъыз йимик, сиз де даим Аллагьны Ругьуна къаршы чыгъасыз!+
52Ата бабаларыгъыз пайхаммарланы къайсын гьызарламагъан? Олар Муъминни гележегин алданокъ билдиргенлени де оьлтюргенлер. Сиз де гьали Ону Оьзюне хыянатлыкъ этгенсиз ва оьлтюргенсиз+. 53Сизге малайиклерден таба Къанун йиберилген эди, амма сиз огъар таби болмадыгъыз+.

Стефан таш урушгъа тутула

54Бу сёзлени эшитгенде, оланы къазапланып, ачувундан тишлери къыжырай+. 55Аллагьны Ругьундан толгъан Стефан кёклеге багъып гёз къарата, онда Аллагьны макътавлу нюрюн ва Ону онг ягъында токътагъан Исаны гёре+. 56О:

– Муна мен ачылгъан кёклени ва Аллагьны онг ягъында токътагъан Инсанны Уланын гёремен, – дей+.

57Олар къулакъларын тыгъып, гючлю кюйде къычыра туруп, барысы да бирче ону уьстюне чаба. 58Ону шагьардан тышгъа чыгъарып, таш урушгъа тута. Шагьатлыкъ этгенлер буса, уьстюндеги опуракъларын чечип, Савул деген бир жагьил адамны алдына салалар+. 59Олар оьзюн таш урушгъа тутгъанда, Стефан:

– Я Рабби Иса, Сен мени ругьумну ал! – деп тилей+. 60Сонг, о тизлеринден чёгюп, гючлю сес булан: – Я Рабби, бу гюнагьы учун олагъа такъсыр этме, – дей. Шону да айтып, Стефан жан бере+.

8

8^1Савул да Стефанны оьлтюрюлмеклигине рази бола.

Шо гюн Ерусалимдеги Исаны якъчыларына къаршы бек уллу гьызарланыв башлана. Элчилерден къайрылары барысы да Ягьудеяны ва Самарияны якъ ягъына чачылышып гетелер+. 2Бир бир динагьлю адамлар, Стефанны гёмюп, огъар бек къычырып йылап яс этелер. 3Савул буса Исаны якъчыларына къаршы ябушув башлай ва уьйден уьйге гирип, эренлени ва къатынланы сюйреп чыгъарып, туснакъгъа тыгъа+.

Элчилер Самарияда Сююнч Хабарны билдирелер

4Исаны къувалангъан якъчылары, къайда барса да, бары да ерлерде Аллагьны каламын билдирелер+. 5Филип, Самариядагъы бир шагьаргъа гелип, ондагъылагъа Месигьни гьакъында билдирмеге башлай+. 6Филипни сёйлейгенине ва гёрсетеген муъжизатларына къарап, халкъ огъар тергевлю кюйде тынглай. 7Шо жинлер жинли адамланы бир кёплеринден бек яман аваз этип, акъырып чыгъа, тербенип болмайгъан хыйлы аврувлулар ва акъсакълар сав болалар+. 8Бу шагьарда уллу сююнч бола.

9Самарияда тезден берли сигьручулукъ булан машгъул болуп, бу шагьарны халкъын тамашагъа къалдырагъан Симон деген бир адам болгъан. Оьзю этеген сигьрулар булан макътанып, о оьзюн уллу бир адам деп гьисап эте болгъан. 10Лап гиччиден лап уллугъа ерли бары да халкъ огъар тамаша болгъан. «Бу адамда Аллагьны уллу къудраты деп айтылагъан къудрат бар», – деп сёйлей. 11Адамлар огъар кёп замандан берли сигьрулары булан оьзлени тамаша этегени саялы тынглайлар. 12Аллагьны гьакимлиги ва Иса Месигьни гьакъындагъы Сююнч Хабарны билдирген Филипге инангъанда, бир кёп эренлер булан къатынлар, сувгъа чомдуртуп, оьзлени Аллагьгъа тапшурта. 13Симон оьзю де иман сала ва сувгъа чомдуртуп, оьзюн Аллагьгъа тапшурта. Филип этеген муъжизатланы гёрюп ва уллу гючге тамаша болуп, ону артындан айрылмай юрюй+.

14Самарияны халкъы Аллагьны гьакъындагъы хабарны къабул этгенин эшитгенде, Ерусалимдеги элчилер оланы янына Петерни ва Югьанны йиберелер+. 15Мунда гелгенде, олар иман салгъанлагъа Аллагьны Ругьу берилсин деп дуа этелер+. 16Неге тюгюл де, иман салгъанланы, Раббибиз Исаны аты булан сувгъа чомдуртуп, оьзлени Аллагьгъа тапшуртгъан буса да, оланы бирине де Аллагьны Ругьу берилмеген болгъан+. 17Петер ва Югьан оланы уьстюне къолларын салалар ва олагъа Аллагьны Ругьу бериле+.

18Адамланы уьстюне къолларын салмакъ булан олагъа Аллагьны Ругьу берилегенни гёргенде, Симон элчилеге гелтирип акъча бермеге къарай.

19– Уьстюне къолумну салып, адамгъа Аллагьны Ругьун бермеге болагъан шолай къудратны магъа да беригиз, – деп тилей о.

20Петер буса огъар булай дей:

– Аллагьны савгъатын акъчагъа сатып аларман деп ойлаша бусанг, акъчанг да сени булан бирче ёкъ болсун! 21Биз этеген къуллукъну этмеге сени гьеч гьакъынг ёкъ. Неге десе, Аллагьны алдында сени юрегинг тюз тюгюл. 22Бу пислигингни къой, Раббибизден тилесенг, балики, юрегингдеги шолай хыялларынг саялы О сенден гечер+. 23Мен гёремен: сен бек яман гюнчюлюкню ва гюнагьны есирисен.

24– Мени учун Раббибизге сиз де тилегиз: сиз айтгъан затланы бири де мени башыма гелмесин, – деп тилей Симон олагъа+.

25Элчилер оьзлер гёрген затланы барын да адамлагъа хабарлайлар. Раббибизни гьакъындагъы хабарны билдире туруп, Ерусалимге къайталар ва ёл уьстде Самарияны бир хыйлы юртларында Сююнч Хабарны билдирелер+.

Филип ва эфиоп

26Раббибиз йиберген малайик гелип, Филипге:

– Тур, Ерусалимден Газагъа багъып барагъан къыбла ёлгъа чыкъ, – дей. (Шо ёл бош ерден оьте болгъан.)+

27Филип туруп гете. Ёлда о бир адамгъа къаршылаша. Шо адам Эфиопияны пача къатыныны бары да хазналарын сакълайгъан эфиопиялы бир бичилген вазир болгъан. О Аллагьгъа сужда этмеге деп Ерусалимге гелип, 28шо ёл булан къайтып оьз уьлкесине гетип бара болгъан. Къайтыв ёлунда о арбасында да олтуруп, Ешая пайхаммарны китабын охуй. 29Шо заман Аллагьны Ругьу Филипге:

– Арбагъа ювукъ барып, ону булан янаша юрю, – дей+.

30Филип арбагъа ювукълашгъанда, эфиоп Ешая пайхаммарны китабын охуйгъанын эшите.

– Сен не охуйгъанынгны англаймысан? – деп сорай о.

31– Англатмаса, мен нечик англайым? – деп, о Филипни арбагъа минип оьзюню янында олтурмагъа чакъыра+.

32Сыйлы Язывлардан о бу сёзлени охуй болгъан:

Ону къойну йимик соймагъа элтгенлер ва къозу оьзюн
къыркъагъанланы алдында тилсиз болуп токътайгъанда
йимик, О Оьзюню авзун да ачмагъан.

33Ону ер этген ва О адилли дувандан магьрюм къалгъан.

Ону наслулары гьакъда ким айтма болур, неге тюгюл де Ону
дюньядагъы яшаву битген.

34Эфиоп Филипге:

– Айт магъа, пайхаммар мунда кимни гьакъында айта: оьзюню гьакъындамы яда башгъа биревню гьакъындамы? – деп сорай.

35Шо заман Филип айтмагъа башлай ва Сыйлы Язывланы шо еринден башлап огъар Исаны гьакъындагъы Сююнч Хабарны англата+. 36Оьзлени ёлун узата туруп, олар бир сув бар ерге гелелер. Къуллукъчу огъар:

– Къара чы, мунда сув да бар. Сувгъа чомдуртуп, магъа оьзюмню Аллагьгъа тапшуртмагъа дагъы башгъа не тарыкъ? – деп сорай. [ 37][*]

38Эфиоп арбаны токътатмагъа буюра. Филип ва эфиоп сувгъа гирелер. Филип, ону сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшура. 39Олар сувдан чыкъгъанда, Раббибизни Ругьу бирден Филипни о ерден алып гете. Эфиоп ону дагъы гёрмей. Оьзю буса сююне туруп барагъан ёлун узата[*]+. 40Филип сонг Азотда гёрюне. Къайсариягъа гелгинче, юртдан юртгъа барып, Сююнч Хабарны билдире.

9

Савулну имангъа къайтыву

9^1Савул буса алда йимик, Раббибизни якъчыларына къоркъув берип тура, оланы оьлтюрмеге сюе. О дин къуллукъчуланы башчысыны янына барып,+
2Шам деген шагьардагъы синагоглагъа кагъызлар язмакъны тилей. Бу кагъызлар Савулгъа Шамда, Исаны ёлунда юрюйгенлени тапса, эргиши яда къатынгиши буса да, оланы тутуп, байлап, Ерусалимге гелтирмеге ихтияр бере болгъан. 3Савул Шамгъа ювукълашып барагъанда, огъар бирден кёкден тюшюп гелеген бир шавла гёрюне+. 4Савул ерге йыгъыла ва:

– Савул, Савул! Мени не учун гьызарлайсан? – дейген сесни эшите.

5– Я Рабби, Сен кимсен? – деп сорай Савул.

– Сен гьызарлайгъан Исаман. 6Гьали буса тур, шагьаргъа бар, сен не этме герек болажагъы сагъа онда айтылажакъ, – дей Иса.

7Савулну ёлдашлары тили тутулгъандай болуп токътайлар. Олар тавушну эшитсе де, биревню де гёрмейлер. 8Савул ерден гётерилгенде, гёзлерин ачып къарай, амма бир зат да гёрмей. Ёлдашлары, ону къолундан тутуп, Шамгъа гелтирелер. 9Уьч гюнню узагъында ону гёзлери гёрмей, о бир зат да ашамай ва ичмей.

10Шамда Исаны Гьанания деген бир якъчысы болгъан. Раббибиз огъар бир гьайран гёрюнюшде:

– Гьанания! – дей.

– Мунаман, Раббим, – деп жавап бере о+.

11– Тур, Тувра деген орамгъа бар. Ягьуданы уьюнде Савул деген Тарс шагьарлы биревню ахтар. О гьали онда дуа этип тура+. 12Савул гьайран гёрюнюшде, Гьанания деген бир адам янына гелип, янгыдан гёреген болсун деп, оьзюне къолларын салгъанын гёрдю, – дей Раббибиз огъар.

13– Раббим, мен бу адамны гьакъында кёп эшитгенмен. Ерусалимде Сени халкъынга о этген зулмуланы да эшитгенмен. 14Мунда буса о, Сагъа сужда этегенлени барын да тутмакъ учун, баш дин къуллукъчулардан гьакимлик булан гелген, – дей Гьанания.

15Амма Раббибиз огъар:

– Бар! О адам, ят халкъланы, оланы пачаларыны, Исрайылны халкъыны алдында Мени атымны белгили этмек учун Мен сайлагъан къуллукъчудур+. 16Мен саялы нечакъы азап чекмеге тюшежегин огъар Оьзюм гёрсетежекмен, – дей+.

17Гьанания гетип, шо уьйге гире. О Савулну уьстюне къолларын салып:

– Савул, къардашым, гелеген ёлунгда сагъа гёрюнген Раббибиз Иса, сен янгыдан гёреген болсун ва сен Аллагьны Ругьундан толсун деп, мени йиберди, – дей+.

18Шоссагьат ону гёзлеринден бир пердев йимик зат тайгъандай болуп, о янгыдан гёреген болуп къала. О да туруп, сувгъа чомдуртуп, оьзюн Аллагьгъа тапшурта. 19Сонг Савул ашай ва шоссагьат огъар къайтып гюч геле.

Савул Шамда ва Ерусалимде Сююнч Хабарны билдире

Савул Исаны якъчылары булан бир нече гюн Шамда къала+. 20Шоссагьат синагоглагъа барып, Иса Аллагьны Уланы экенин билдирмеге башлай. 21О сёйлейгенни эшитгенлер барысы да, гьайранлыкъ этип:

– Ерусалимде Исагъа сужда этегенлени ёкъ этмеге айланагъан бу адам тюгюлмю эди? Мунда да о шолайланы тутуп, байлап, баш дин къуллукъчулагъа бермек учун гелмегенми? – деп сёйлейлер+.

22Савул буса Сююнч Хабарны баргъан сайын гючлю билдире. Иса Месигь экенине инандырып о гелтиреген далиллер Шамда яшайгъан ягьудилени эсер месер эте+.

23Арадан хыйлы гюнлер гетип, ягьудилер Савулну оьлтюрмеге сёйлеше+. 24Амма Савулгъа оланы шо хыялы белгили бола. Олар буса ону оьлтюрмек учун, гечеси гюню булан шагьарны къапуларын сакълап туралар. 25Амма Савулну якъчылары гече булан геле, четенге де салып, ону шагьарны барусундагъы ярылывдан таба тюпге тюшюрелер+.

26Ерусалимге гелип, Савул онда Исаны якъчыларыны арасына къошулмагъа къарай. Олар буса Савулдан къоркъалар, неге тюгюл о Исаны якъчысы экенине инанмайлар. 27Барнаба буса, ону алып, элчилени янына гелтире. Барнаба олагъа Шамны ёлунда Савулгъа Раббибиз гёрюнгенни, Раббибиз ону булан сёйлегенни, Шамда Савул тартынмай Исаны гьакъында Сююнч Хабарны билдиргенни айта+. 28Ерусалимде эркин кюйде айлана туруп, Раббибизни гьакъында тартынмай сёйлей туруп, Савул олар булан къала. 29О грек тилде сёйлейген ягьудилер булан сёйлей ва эрише. Олар да ону оьлтюрмеге къарайлар+. 30Иман къардашлары буса шону билгенде, ону Къайсариягъа элтип, ондан таба Тарсгъа багъып ёлгъа салалар+.

31Сонг бютюн Ягьудеядагъы, Галилеядагъы ва Самариядагъы Исаны якъчылары учун парахат заман геле. Олар Раббибизни къоркъувуну тюбюнде турагъаны ва Аллагьны Ругьу олагъа ругь якъдан гюч бере. Шолайлыкъда, оланы санаву даим артып тербей.

Энейни сав болуву

32Бары да ерлеге барып айлана туруп, Петер Лидда деген юртда яшайгъан Аллагьны халкъыны янына да бара. 33Онда о Эней деген бир адамны таба. Бу адамны санлары тербенмейген болуп тёшекде ятагъаны сегиз йыл бола болгъан. 34Петер огъар:

– Эней, Иса Месигь сени сав эте. Ятывунгдан туруп, ону жый, – дей.

О да шоссагьат тура+. 35Лидда булан Шаронда яшайгъанлар барысы да ону гёрюп, Раббибизни якъчылары болалар.

Табитаны тириливю

36Яффа деген шагьарда Табита (грекче «Дорка»[*]) деген бир къатынгиши яшай болгъан. О Исаны якъчысы болгъан. О кёп яхшы ишлер де эте, пакъырлагъа садагъа да бере болгъан+. 37Шо гюнлерде о авруп оьлюп къала. Ону жувуп, оьрдеги уьйге салалар. 38Лидда Яффадан ончакъы йыракъ болмагъан. Петер Лиддада экенни эшитип, Исаны якъчылары ону артындан эки адам йиберелер. Олар Петерге:

– Тезликде бизин булан гел, – деп тилей.

39Петер олар булан бара. Гелгенде, ону оьрдеги уьйге алып баралар. Бары да тул къатынлар, Петерни къуршап алып, Табита оьзлер булан турагъанда тикген гёлеклени ва опуракъланы огъар гёрсетип йылайлар. 40Уьйдегилени барын да къыргъа чыгъарып, Петер, тизден туруп, дуа этмеге башлай. Сонг оьлюге багъып бурулуп:

– Табита, тур! – дей.

О да гёзлерин ача ва Петерни гёргенде, туруп, олтура+. 41Къолун узатып, Петер ону эретургъуза. Сонг Аллагьны халкъын ва тул къатынланы ичине чакъырып, олагъа Табитаны сав экенин гёрсете+. 42Бу иш бютюн Яффагъа белгили бола. Бир кёплер Раббибизге иман салалар. 43Петер Яффада сакътиян ишлейген Симон деген бир адамны уьюнде дагъы да бир хыйлы гюнлер къала.

10

Петер ва Корнилий

10^1Къайсарияда италиялы деп айтылагъан асгер бёлюгюнде юз асгерни башчысы болуп къуллукъ этеген Корнилий деген бирев болгъан. 2Савлай агьлюсю йимик, о да динагьлю ва Аллагьдан къоркъагъан гиши болгъан. О халкъгъа кёп садагъа бере болгъан ва Аллагьгъа кёп дуа эте болгъан+. 3Бир керен гюндюз сагьат уьчлеге ювукъ вакътиде, ону гёзюне Аллагь йиберген малайик гёрюнюп, огъар:

– Корнилий! – дей+.

4Бек къоркъма да къоркъуп, огъар багъып гёзлерин гётерип, Корнилий:

– Не бар, я бийим? – деп сорай.

Малайик огъар булай дей:

– Аллагь сени дуаларынгны эшитди ва берген садагъаларынгны къабул этди+. 5Гьали Яффагъа адамлар йиберип, оьзюне Петер деп де айтылагъан Симон деген адамны мунда гелтир. 6О Симон деген сакътиян устаны уьюнде токътагъан. Ону уью буса денгиз ягъада+.

7Оьзю булан сёйлеген малайик гетгенде, Корнилий къуллукъчуларындан экевюн ва инг ювукъ бир динагьлю асгерин чакъыра. 8Эки де къуллукъчусуна ва бир асгерине бары да затны айтып, оланы Яффагъа йибере.

Петерге гёрюнген гьайран гёрюнюш

9Артындагъы гюн олар шагьаргъа ювукълашып гелегенде, тюш вакътиде дуа этмек учун, Петер къалкъыгъа чыгъа+. 10О бек ач болуп, ашамагъа сюе. Аш гьазирленип турагъан вакътини ичинде Аллагь огъар гьайран гёрюнюш гёрсете. 11О кёклер ярылып эки ачылгъанны ва дёрт де мююшюнден тутулуп ерге тюшюп гелеген бир уллу кетен шаршавгъа ошайгъан затны гёре. 12Шону уьстюнде ерде яшайгъан гьар тюрлю дёрт аякълы гьайванлар, сюйкелип юрюйген жанлар ва кёкден учагъан къушлар бола. 13Сонг огъар:

– Петер, тур, буланы союп аша, – деген бир сес эшитиле.

14– Болмас, Раббим! Мен бир заманда да мурдар яда гьарам затланы ашамагъанман, – деп жавап бере Петер+.

15Шо заман бирдагъы керен огъар:

– Аллагь таза этген затланы сен мурдар гьисап этме, – деген бир сес эшитиле+.

16Шолай уьч керен такрарланып, шоссагьат бары да къайтып кёкге гётериле. 17Петер оьзю гёрген затлар нени англатагъанны гьакъында ойлашып турагъанда, Корнилий йиберип гелген адамлар, сорап Симонну уьюн табып, къапуну алдына гелип токътайлар. 18Олар:

– Оьзюне Петер деп де айтылагъан Симон мунда тюгюлмю? – деп къычырып сорайлар.

19Петер гёрген затларыны гьакъында ойлашып турагъанда, Аллагьны Ругьу огъар:

– Петер, сени ахтарагъан уьч адам бар+. 20Туруп тюпге тюшюп, бир де шеклик этмей, олар булан бар. Оланы Мен йибергенмен, – дей.

21Тюпге тюшюп, Петер:

– Сиз излейген адам менмен. Не къуллугъугъуз болуп гелгенсиз? – деп сорай.

22– Бизин бютюн ягьуди халкъ оьзюне абур этеген, муъмин, Аллагьдан къоркъагъан адам болгъан юз асгерни башчысы Корнилий йиберген. Оьзюню уьюне сени чакъырып, сени сёзлеринге тынгласын деп, огъар сыйлы малайик буюргъан, – деп жавап бере олар+.

23Сонг Петер, уьч де адамны уьйге чакъырып, къонакъ эте. Артындагъы гюн олар булан бирче ёлгъа чыгъа. Яффадагъы иман къардашларыны бирлери де ону булан бирче гетелер. 24Артындагъы гюн олар Къайсариягъа гелелер. Корнилий буса, оьзюню къардашларын ва ювукъ къурдашларын чакъырып, оланы къаравуллап тура болгъан. 25Петер уьйге гиргенде, Корнилий ону алдында ер бавурлап ятып къаршылай ва огъар сужда эте+. 26Петер:

– Тур, мен де сени йимик бир инсанман, – деп, ону тургъуза+.

27Корнилий булан сёйлей туруп, Петер уьйге гире ва онда жыйылгъан кёп адамланы гёре. 28Олагъа булай дей:

– Ят халкълар булан къатнашмакъ, оланы янына бармакъ ягьудилер учун ярамайгъанны сиз яхшы билесиздир. Амма Аллагь биревню де гьарам санамагъа ярамайгъанны магъа гёрсетди+. 29Шо саялы чакъырып артымдан гелген сонг, мен мунда бир сёзсюз гелдим. Гьали мен сизге сорайман: мени сиз не учун чакъырдыгъыз?

30Корнилий булай жавап бере:

– Дёрт гюн алда, лап шулай заман, тюшде сагьат уьч вакътиде, мен уьюмде дуа этип тура эдим. Бирден мени алдымда уьстюне йыртыллайгъан опуракълар гийген бир адам гёрюндю. 31О: «Корнилий! Аллагь сени дуангны эшитди ва берген садагъаларынгны къабул этди. 32Гьали Яффагъа адамлар йибер, онда денгиз ягъада Симон деген сакътиян устаны уьюнде токътагъан оьзюне Петер деп де айтылагъан Симонну чакъырт», – деп айтды. 33Шоссагьат мен сени артынгдан адамлар йибердим, сен де гелип яхшы этдинг. Гьали биз барыбыз да Аллагьны алдында жыйылгъанбыз. Сен бизге айтсын деп, Раббибиз буюргъан гьар затгъа тынгламагъа сюебиз.

34Петер булай сёйлемеге башлай:

– Мен Аллагь, гертилей де, инсанланы айырмайгъанын англадым+. 35О гьар миллетни арасындан Оьзюнден къоркъагъанланы ва гьакъ ишлер этегенлени къабул эте+. 36Исрайылны халкъына О йиберген хабарны сиз билесиз. Аллагь бизин Оьзю булангъы ярашывлугъуну гьакъындагъы Сююнч Хабарны Иса Месигьден таба йиберген. Иса бары да халкъны Раббисидир. 37Ягьияны, адамланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурмакъ учун этген чакъырывундан сонг, Галилеядан башлап, бютюн Ягьудеяда бираз алда болуп гетген агьвалатланы да сиз билесиз+. 38Аллагь назаретли Исагъа Оьзюню Ругьун ва къудрат берген. Шо заман Иса яхшы ишлер эте туруп, оьзлеге иблис зулму этип турагъанланы барын да сав эте туруп айланагъанда, Аллагь Ону булан болгъанын да сиз билесиз+.

39Ягьудилени уьлкесинде ва Ерусалимде Иса этген бары да ишлеге биз де шагьатбыз. Амма ягьудилер Исаны хачгъа илип оьлтюргенлер. 40Буса да оьлюп уьчюнчю гюн, Аллагь Ону тирилтип, халкъгъа гёрюнмеге буюргъан. 41Бютюн халкъгъа тюгюл, янгыз Аллагьны янындан алданокъ сайлангъан шагьатлагъа, демек бизге – оьлюмден тирилген сонг Оьзю булан ашагъанлагъа ва ичгенлеге – ачыкъдан гёрсетген. 42Иса бизге савлар булан оьлюлени уьстюне дуван этмек учун Аллагьны янындан салынгъанны адамлагъа билдирмеге ва шагьатлыкъ этмеге буюргъан+. 43Исагъа иман салгъан гьар кимни гюнагьлары Ондан таба гечилежек деп, бары да пайхаммарлар шагьатлыкъ этелер+.

44Петер бу сёзлени сёйлеп турагъанда, ону сёзлерине тынглагъанланы барысы да Аллагьны Ругьундан тола. 45Аллагьны Ругьу ят халкълагъа да берилгенни гёрюп, Петер булан бирче гелген Исаны ягьудеялы якъчылары гьайран болуп къалалар. 46Неге тюгюл де, олар ят халкълар, гьар тюрлю тиллерде сёйлеп, Аллагьгъа алгъыш этегенин эшителер+. 47Шо заман Петер:

– Бу адамланы сувгъа чомдуртуп, Аллагьгъа тапшуртмагъа къоймай токътатмагъа яраймы? Олар да чы бизин йимик Аллагьны Ругьундан толгъанлар, – дей+.

48Петер оланы, Иса Месигьни аты булан сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурсун деп буюра. Сонг олар Петерге оьзлер булан дагъы да бир нече гюнлер къалсын деп тилейлер+.

11

Петерни Ерусалимдеги жыйындагъы сёйлевю

11^1Элчилер ва бютюн Ягьудеядагъы иман къардашлар Аллагьны гьакъындагъы хабарны ят халкълар да къабул этгенин эшителер. 2Шо саялы Петер Ерусалимге гелгенде, Исаны ягьуди якъчылары ону айыпламагъа башлайлар+.

3– Сен сюннет этилмегенлени уьйлерине гирип, олар булан ашадынг, – дейлер олар+.

4Петер олагъа болгъан ишни барын да гезик булан англатмагъа башлай:

5– Мен Яффа шагьарда дуа этип тура эдим. Аллагь магъа гьайран гёрюнюш гёрсетди: дёрт де мююшю тутулгъан бир уллу кетен шаршавгъа ошайгъан зат кёкден тюшюп тувра мени уьстюме багъып геле эди+. 6Ону уьстюне къарагъанда, гьар тюрлю гьайванланы, къыр жанланы, йыланланы ва къушланы гёрдюм. 7Сонг мен: «Петер, тур, буланы союп аша», – деген сесни эшитдим. 8Мен: «Болмас, Раббим! Мен бир заманда да мурдар яда гьарам затланы ашамагъанман», – деп жавап бердим. 9Кёкден гелеген сес: «Аллагь таза этген затланы сен мурдар гьисап этме», – деп бирдагъы да билдирди+. 10Шолай уьч керен такрарланды, сонг шолар барысы да къайтып кёкге гётерилип гетди.

11Шоссагьат Къайсариядан мени яныма йиберилип гелген уьч адам мен турагъан уьйню алдына гелип токътады. 12Аллагьны Ругьу магъа олар булан бир де тартынмай барсын деп айтды. Бу алты да иман къардаш мени булан гелди ва биз Корнилийни уьюне гелип гирдик+. 13О да оьзюню уьюнде малайикни гёргенин ва онда токътап: «Яффагъа адамлар йибер ва Петер деп де айтылагъан Симонну гелтирт+. 14Сени ва бютюн агьлюнгню Аллагь къутгъаражакъ кююн сагъа билдирежек», – деп айтгъанын хабарлады. 15Мен сёйлемеге башлагъанда, Аллагь Оьзюню Ругьун башлап бизге бергенде йимик олагъа да берди+. 16Шо заман: «Ягьия пайхаммар, адамланы сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшурду буса, Аллагь сизин Оьзюню Ругьуна чомажакъ», – деп Раббибиз айтгъан сёзлер эсиме гелди+. 17Биз Раббибиз Иса Месигьге иман салгъанда, О бизге савгъатын – Оьзюню Ругьун – берди. Гьали Аллагь олагъа да шолай савгъатын берди. Шо саялы Аллагьгъа къаршы чыкъмагъа мен киммен дагъы+?

18Бу сёзлени эшитген сонг, олар рагьатланалар.

– Олай буса, товба этип, Аллагь ят халкълагъа да даимлик яшавну гёрме имканлыкъ берген экен, – деп, Аллагьгъа макътав этмеге башлайлар.

Исагъа иман салгъанланы Антиокиядагъы жыйыны

19Стефанны оьлюмюнден сонг башлангъан гьызарлавлар саялы, оьз ерлеринден гетген адамлар, янгыз бир ягьудилеге Сююнч Хабарны билдире туруп, Финикиягъа, Кипрге ва Антиокиягъа етишелер+. 20Оланы арасында кипрлилер ва киринеялылар бола. Олар Антиокиягъа гелген заманда, Раббибиз Исаны гьакъындагъы Сююнч Хабарны греклеге де билдирмеге башлайлар. 21Олар булан Раббибизни къудраты да бола. Бир кёп адамлар, иман салып, Раббибизни якъчылары болалар.

22Шону гьакъындагъы хабар Ерусалимдеги Исагъа иман салгъанланы жыйынына да етише. Олар Барнабаны Антиокиягъа йиберелер+. 23-24Барнаба Аллагьны Ругьундан ва имандан толгъан яхшы адам болгъан. Антиокиягъа гелгенде, бу адамлагъа Аллагьны рагьмусу берилгенни гёрюп, о сююне, оланы Раббибизге гьакъ юрекден амин болмагъа чакъыра. Бир кёплер Раббибизни якъчылары болалар+.

25Сонг Барнаба Савулну излемеге Тарсгъа гете+. 26Ону табып, Антиокиягъа гелтире. Барнаба ва Савул сав йылны узагъында Антиокиядагъы Исаны якъчылары булан къалып, кёп адамлагъа Аллагьны каламын англаталар. Антиокиядагъы Исагъа иман салгъанлагъа инг биринчилей Исаны якъчылары деп айтмагъа башлайлар.

27Шо гюнлерде Ерусалимден Антиокиягъа бир нече пайхаммар геле+. 28Олардан Агъав деген бири арагъа чыгъып, Аллагьны Ругьундан таба бютюн дюньяда бек уллу ачлыкъ болажагъын алданокъ билдире. Шо ачлыкъ Клавдий пача болуп турагъан заманда болма да бола+. 29Исаны якъчыларыны гьариси Ягьудеяда яшайгъан иман къардашларына болагъан кёмегин этмеге токъташалар. 30Олар оьзлени садагъаларын Барнабадан ва Савулдан таба Ерусалимдеги Исагъа иман салгъанланы жыйыныны ёлбашчыларына берип йиберелер.

12

Петерни тутулуву ва къутулуву

12^1Шо заманларда Гьирод пача Исаны якъчыларыны бирлерин гьызарламагъа башлай. 2О Югьанны иниси Якъубну къылыч булан оьлтюрте+. 3Бу иш ягьудилени хошуна гелегенин гёрюп, ондан сонг Гьирод пача Петерни де тутдурмагъа токъташа. Шо иш Маясыз Экмекни байрам гюнлеринде бола+. 4Петерни тутдуруп, туснакъгъа салдыра. Ону гьарисинде дёртер адамы булангъы дёрт бёлюк асгерге тапшура. Гьирод Петерни ягьуди Пасхадан сонг халкъ дуваныны алдына чыгъармагъа хыял эте+. 5Петерни туснакъда сакълайлар. Исаны якъчылары буса ону учун къаст этип Аллагьгъа дуа этелер+.

6Гьирод оьзюн халкъ дуваныны алдына чыгъармагъа сюйген гюнню алдындагъы гече Петер, бугъавлагъа да маталып, эки асгерни арасында ятып юхлай болгъан. Къаравуллар да къапуну алдында туснакъны къоруп сакълай болгъан. 7Бирден Раббибиз йиберген малайик гелип гёрюне ва туснакъны нюр шавлаландырып къоя. Къабургъасына тюртюп, малайик Петерни уята ва:

– Тез тур! – дей.

Ону къолларындан бугъавлар уьзюлюп тюшюп къала+. 8Малайик огъар:

– Опуракъларынгны ва аякъгийимингни гий, – дей.

Петер о айтгъанны эте. Сонг малайик огъар:

– Уьстюнге опурагъынгны да гийип, мени артыма тюш, – дей.

9Малайик чыгъып, Петер ону арты булан юрюй. Амма малайик этеген затлар тюлюнде тюгюл, гёзюне гёрюнеген затлардыр деп ойлаша. 10Биринчи ва экинчи къаравуллардан оьтюп, олар шагьаргъа чыгъагъан темир къапуну янына гелелер. Къапу олагъа оьзлюгюнден ачылып къала. Олар къыргъа чыгъалар. Бир орамдан оьтген сонг, малайик бирден ёкъ болуп къала+. 11Петер эс табып йиберип:

– Раббибиз малайигин йиберип, мени Гьиродну къолундан ва магъа этмеге герек деп ягьудилер къаравуллайгъан жазадан къутгъаргъанны мен гьали гьакъ кюйде билемен, – дей+.

12Шону англагъанда, Петер оьзюне Марк деп айтылагъан Югьанны анасы Мариямны уьюне бара. Бир хыйлы адамлар онда жыйылып дуа эте болгъан+. 13Петер къакъгъанда, Рода деген къуллукъчу къыз, ким экенин билмеге деп, къапугъа багъып геле. 14Петерни тавушун таныгъанда, сююнмекликден къапуну ачмагъа унутуп, о чабып уьйге гире ва ондагъылагъа:

– Петер къапу алда токътап тура! – деп билдире.

15Олар къызгъа:

– Сен гьайгев болгъансандыр, – дейлер.

Къуллукъчу къыз оьзю герти айтагъанын ташдыра. Жыйылгъан адамлар буса:

– О Петерни малайиги, – дейлер+.

16Петер къапуну къагъагъанын давам эте. Ачгъан заманда, олар ону гёрюп, гьайранлыкъ этип къалалар. 17Гьеч зат сёйлемесин деп, къолу булан олагъа ишара этип, Петер оьзюн Раббибиз туснакъдан нечик къутгъаргъанны англата. О:

– Шону гьакъында Якъубгъа ва оьзге иман къардашлагъа билдиригиз, – дей.

Сонг чыгъып башгъа ерге гете+. 18Эртен болгъанда, асгерлени арасына уллу къувун тюшюп гете. Олар бири де Петерге не болгъанны билмей. 19Гьирод ону тындырыкълы кюйде излеп тапмагъа буюра, тек шо гьеч натижа бермей. Тапмагъанда, къаравуллардан сорав алып, оланы оьлтюрмеге буйрукъ эте. Сонг Гьирод, Ягьудеядан Къайсариягъа барып, онда бир нечакъы заман къала.

Гьиродну оьлюмю

20Гьирод Сур ва Сайда деген шагьарланы халкъларына бек къазаплангъан болгъан. Олар бары да бирлешип, оьз арасындан бир нече адамны ону янына йиберелер. Пачаны ишлерини башын тутгъан къуллукъчусу Биластны оьзлени янына тартып, ярашывлукъ этмекни тилейлер, неге тюгюл олар пачаны уьлкесинден сурсат ала болгъан.

21Белгилеген гюн Гьирод, пача гийимлерин де гийип, тахына минип олтуруп, халкъгъа сёйлей. 22Халкъ да:

– Бу сёйлейген инсан тюгюл, бир аллагьдыр, – деп къычырмагъа башлай.

23Гьирод оьзюне Аллагьгъа йимик макътав этгенлик булан рази болгъаны саялы, Раббибиз йиберген малайик огъар гьазиринде аврув къопдура. О да хуртлагъа таланып оьле+.

24Аллагьны гьакъындагъы хабар буса баргъан сайын бек яйылып тербей+.

25Барнаба булан Савул буса, оьзлеге берилген тапшурувну кютюп, Ерусалимден къайталар. Оьзлер булан бирге Марк деп айтылагъан Югьанны да алып гелелер+.

13

Элчилер Кипрде Сююнч Хабарны билдирелер

13^1Исагъа иман салгъанланы Антиокиядагъы жыйынында бир нече пайхаммар ва муаллим бар болгъан. Олар шулардыр: Барнаба, Нигер деп айтылагъан Симон, киринейли Лукий, Гьирод гьаким булан бирче оьсген Манагьем ва Савул+. 2Олар Раббибизге ибадат этип, ораза тутуп турагъанда, Аллагьны Ругьу:

– Барнабаны ва Савулну Мен буюргъан ишни этмек учун, Мени яныма йиберигиз, – дей+.

3Ораза тутуп ва дуа этип битгенден сонг, пайхаммарлар ва муаллимлер, Барнабаны ва Савулну башларына къолларын да салып, оланы йиберелер. 4Аллагьны Ругьу йиберген Барнаба ва Савул Селевкиягъа гелелер, ондан таба геме булан Кипрге гетелер. 5Саламинге етишгенде, олар ягьудилени синагогларында Аллагьны каламын билдирелер. Олагъа кёмек эте туруп, Марк деп айтылагъан Югьан да болгъан+.

6Бютюн атавдан оьтюп, олар Бафагъа геле. Онда сигьручу ва ялгъан пайхаммар болгъан Баръешу деген бир ягьуди къаршы бола+. 7Бу адам гьаким болуп турагъан Сергий Павелни янындагъылардан болгъан. Бек гьакъыллы гиши гьисапланагъан бу гьаким, Барнабаны ва Савулну оьзюню янына чакъыртып, Аллагьны каламына тынгламагъа сюе. 8Амма Баръешу (огъар дагъы да Элима деп де айтыла болгъан; шо ат «сигьручу» деп гёчюрюле) бу ишде олагъа бек къаршылыкъ этип айлана ва гьакимни имангъа айландырма къоймасны къастын эте.

9Амма Аллагьны Ругьундан толгъан Савул (огъар Павел деп де айтыла болгъан) Элимагъа яхшы тикленип, тувра къарап, булай дей:+

10– Гьей сен, юрегинг къайдагъы макюрден ва писликден толгъан адам, иблисни уланы ва гьакъ болгъан бары да затны душманы! Раббибизни тюз ёлларын къынгырлашдырагъан кюйлерингни сен къачан къояжакъсан? 11Раббибизни къолу сагъа къаршы гётерилген. Сен бир нечакъы заман гюнню ярыгъын гёрмейген болуп, сокъур болажакъсан.

Шоссагьат ону туман ва къарангылыкъ къуршап ала. О дёрт де янына харманып, оьзюню къолун тутуп юрюмеге гиши къаршы болмасмы экен деп айлана. 12Гьаким бу ишлени гёргенде, Раббибизден гелген уьйретивге бек гьайранлыкъ этип, иман сала.

Писидиядагъы Антиокияда

13Павел ва ону булан болгъанлар, Бафадан денгизге чыгъып, Памфилиядагъы Перга шагьаргъа гелелер. Югьан буса, олардан айрылып, Ерусалимге къайта+. 14Пергадан чыгъып, олар Писидия вилаятыны къырыйындагъы Антиокия шагьарына гелелер. Сонгугюн[*] синагоггъа гирип олтуралар. 15Мусаны Къанунун ва пайхаммарланы китапларын охугъандан сонг, синагогну башчылары Павелге ва Барнабагъа:

– Гьей къардашлар, ругьландырмакъ учун, халкъгъа насигьат этип айтмагъа сёзюгюз бар буса, айтыгъыз, – деп билдирмеге оланы артындан йиберелер+.

16Шо заман Павел туруп, къолу булан ишара этип, булай дей:

– Гьей Исрайылны халкъы ва Аллагьдан къоркъагъан башгъалар, тынглагъыз! 17Исрайылны халкъыны Аллагьы бизин ата бабаларыбызны сайлагъан. Мисри топурагъында яшайгъан заманында, оланы кёп санавлу халкъгъа айландырып, Оьзюню уллу къудраты булан шо уьлкеден чыгъаргъан+. 18О къыркъ йылгъа ювукъ дангылда олар булан чыдамлыкъда тургъан+. 19Кайнан топурагъындагъы етти тюрлю миллетни къырып битдирип, оланы топуракъларын Исрайылны халкъына варисликге берген+. 20Булар барысы да дёрт юз элли йылны ичинде болгъан.

Сонг Самуйыл пайхаммарны заманына ерли Аллагь олагъа халкъыны арасындан башчылар берип тургъан. 21Сонг олар оьзлеге пача берсин деп тилегенлер. Аллагь да олагъа Бенияминни наслусундан Кишни уланы Савулну берген. О къыркъ йыл пача болгъан+. 22Аллагь Савулну гери ургъан сонг, олагъа пача этип Давутну берген. Ону гьакъында Аллагь: «Юрегим ушатагъан бир адамны – Ешайны уланы Давутну – тапдым. О Мени бары да тапшурувларымны кютежек», – деген+. 23Оьзюню берген сёзюне гёре, Аллагь Давутну наслусундан Исрайылгъа Къутгъарывчу Исаны гелтирген. 24Иса гелгинче, Ягьия бютюн Исрайылны халкъына, товба этип, сувгъа чомдуртуп, оьзюгюзню Аллагьгъа тапшуртугъуз деп чакъырыв этген+. 25Оьзюне тапшурулгъан ишни кюте туруп, Ягьия: «Сиз нечик ойлашасыз, мен киммен? Мен сиз къаравуллайгъаны тюгюлмен. О менден сонг гележек. Мен Ону багъынчагъына да гелмеймен», – деген+.

26Гьей къардашлар, Ибрагьимни наслусуну авлетлери ва Аллагьдан къоркъагъан башгъалар, бу къутгъарылывну гьакъындагъы хабарны Аллагь бизге йиберген. 27Ерусалимде яшайгъанлар ва оланы башчылары, Иса къутгъарывчу экенин англамайлы, Огъар оьлюм дуван этип, пайхаммарланы гьар сонгугюн охулагъан сёзлерин яшавгъа чыгъаргъанлар+. 28Оьлтюрмек учун бир айыбын тапмаса да, Пилатгъа Исаны оьлтюртсюн деп тилегенлер+. 29Исаны гьакъында язылгъан бары да зат яшавгъа чыкъгъанда, олар Ону хачгъа илинген еринден тюшюрюп, къабургъа салгъанлар+. 30Амма Аллагь Ону оьлюмден тирилтген+. 31Оьзю булан бирче Галилеядан Ерусалимге гелгенлеге Иса хыйлы гюнлени узагъында гёрюнюп тургъан. Гьали олар халкъны алдында Исаны гьакъында шагьатлыкъ этип туралар+.

32-33Аллагь ата бабаларыбызгъа этген ваъдасын бизин учун – оланы яшлары учун – яшавгъа чыгъарды деген Сююнч Хабарны сизге алып гелгенбиз. Исаны тирилтип, Аллагь этген ваъдасын шолай яшавгъа чыгъарды. Шо гьакъда Забурну экинчи йырында да булай язылгъан:

Сен Мени Уланымсан, бугюн Мен Сени Атанг болдум+.

34Къаркъарасы чирип дёнмесин деп, Исаны оьлюмден тирилтгени гьакъында Аллагь дагъы да булай айтгъан:

Мен Давутгъа этген сыйлы ваъданы сизге яшавгъа чыгъарып
гёрсетежекмен+.

35Шону учун Сыйлы Язывланы башгъа бир еринде булай язылгъан:

Аллагь, Сагъа Тапшурулгъанны чирип дёнмеге къоймассан+.

36Давут буса оьзюню заманында Аллагьны буйругъун кютген сонг, гечинген, аталарыны янына гёмюлген ва къаркъарасы чирип дёнген+. 37Аллагь оьлюмден тирилтген адам буса чирип дёнмеген.

38Шолайлыкъда, къардашларым, билип къоюгъуз: гюнагьларыгъызны гечилежеги сизге Исадан таба билдириле+. 39Исагъа иман салагъанлар Мусаны Къанунундан таба тазаланмагъа болмагъан бары да гюнагьлардан Ону Оьзюнден таба тазаланажакълар+. 40Сакъ болугъуз: пайхаммарлар айтгъан сёзлер сизин башыгъызгъа къобуп къалмасын. 41Олар буса булай дегенлер:

Тынглагъыз, гьей мысгъыллавчулар! Тамашалыкъ этип, лагь
болугъуз!

Мен сиз яшайгъан заманда, оьзюгюз инанмас йимик бир иш
этежекмен.

Шо ишни гьакъында сизге хабарласа да, сиз бир заманда да
инанмажакъсыз.

42Барнаба ва Павел синагогдан чыгъагъанда, адамлар олагъа гелеген сонгугюн де бу лакъырны узатмакъны тилейлер. 43Жыйын тозулгъан сонг, ягьудилер ва ягьуди динине айланып Аллагьдан къоркъагъанланы бир кёплери Павел булан Барнабаны артына тюшюп гетелер. Олар халкъ булан сёйлеп, Аллагьны рагьмусундан чыкъмай яшамагъа насигьат этелер+.

44Артындагъы сонгугюн бютюн шагьар дегенлей Раббибизни каламына тынгламакъ учун жыйыла. 45Халкъны кёп жыйылгъанын гёргенде, ягьудилер гюнчюлюк этелер. Павелни сёйлейгенине къаршы чыгъып, огъар яман затланы сёйлейлер+.

46Шо заман Павел ва Барнаба олагъа гьеч тартынмай булай дей:

– Инг башлап биз сизге Аллагьны каламын сёйлемеге герек эдик. Амма сиз шо хабарны инкар этеген ва даимлик яшавгъа оьзюгюзню лайыкълы гьисап этмейген болгъан сонг, биз ят халкъланы янына гетежекбиз+. 47Неге тюгюл де, Раббибиз бизге булай буюрду:

Сен бютюн ер юзюне къутгъарыв гелтирсин учун, Мен Сени ят
халкълар учун бир шавла этип яратдым+.

48Шону эшитгенде, ондагъы ят халкълар сююнюп, Раббибизни каламына гьюрмет этелер. Даимлик яшав учун сайлангъанлар барысы да иман салалар. 49Раббибизни каламы бютюн бу уьлкеге яйыла.

50Амма ягьудилер Аллагьдан къоркъагъан абурлу къатынланы ва шагьарны абурлу адамларын, Павел булан Барнабагъа къаршы кисдирип салып, оланы гьызарламагъа башлайлар ва оьзлени еринден къувалайлар+. 51Павел ва Барнаба, олагъа арт бергенин гёрсетмек учун, аякъларындагъы чангны оланы уьстюне силкип, Иконийге гетелер+. 52Исаны якъчылары буса сююнчден ва Аллагьны Ругьундан толалар+.

14

Иконийде

14^1Иконийде де олар гьаманда йимик ягьудилени синагогуна бара. Ондагъылагъа олар инандырагъан кюйде сёйлейлер, ягьудилерден ва греклерден бир кёп адамлар иман салалар+. 2Амма иман салмагъан ягьудилер, бир бир ят халкъланы арасына къувун салып, оланы иман къардашлагъа къаршы бакъдырмагъа башлайлар. 3Павел ва Барнаба онда узакъ заман къалып, Раббибизни гьакъында тартынмай сёйлейлер. Раббибиз буса, олардан таба аламатлар ва муъжизатлар гёрсете. Шоллукъда, О Оьзюню рагьмусу гьакъда элчилер сёйлейген сёзлени гертилей+. 4Шагьарны халкъы экиге бёлюне: бирлери ягьудилени, башгъалары буса элчилени яны бола+.

5Ят халкълар ва ягьудилер оьзлени арасындан абурлу адамлары да булан Павелни ва Барнабаны таш урушгъа тутмагъа сёйлешелер. 6Шону билип, Павел ва Барнаба Ликавонияны Листра ва Дербе шагьарларына ва оланы айлана якъларына чыгъып гетелер+. 7Онда олар Сююнч Хабарны билдирип туралар.

Листрада ва Дербеде

8Листрада аякълары тербенмейген бир адам болгъан. О тувмадан сакъат, бир заманда да юрюмеген гиши болгъан+. 9Бу адам Павелни сёйлейгенине тынглай. Бу адамгъа тигилип къарап, Павел муну сав болмакъ учун иманы барны гёре+. 10Павел гючлю кюйде къычырып:

– Туруп, аякъларынгны уьстюнде токъта! – дей.

Бу адам, еринден эретуруп, юрюмеге башлай+. 11Павел этгенни гёргенде, адамлар ликавония тилинде:

– Бизин яныбызгъа инсанлар келпетлеринде аллагьлар гелген! – деп къычыра+.

12Барнабагъа Зевс деп, аслу гьалда Павел сёйлегени саялы, огъар Гьермес деп туралар. 13Шагьарны ювугъунда ерлешген Зевсни ибадатханасыны дин къуллукъчусу, элчилени гьюрметине халкъ булан бирликде къурбан этмеге сююп, шагьарны къапуларыны алдына оьгюзлер ва чечек байламлар гелтирте.

14Барнаба ва Павел шону эшитгенде, уьстюндеги опуракъларын йыртып[*], халкъны уьстюне багъып чабалар+.

15– Гьей адамлар, сиз этеген недир? Биз де сизин йимик бир инсанларбыз. Сиз шо тарыкъсыз затланы къоюп, кёклени, ерлени, денгизлени ва олардагъы бары да затны яратгъан гьакъ Аллагьгъа сужда этсин деп, сизге Сююнч Хабарны алып гелгенбиз+. 16Алда О гьар халкъгъа оьзю сюйген ёл булан бармагъа изну берген эди. 17Инсанлагъа яхшылыкъ этмек булан О Оьзюню барын билдире турду. Сизге О кёклерден янгурлар йиберди ва мол тюшюмлер берди. О сизге азыкъ бере ва юреклеригизни сююнчден толтура, – деп къычыралар+.

18Булай сёйлеп, олар оьзлер учун къурбан этмекден халкъны гьарангъа токътата. 19Амма Антиокиядан ва Иконийден гелген ягьудилер халкъны мюкюр этелер. Олар да Павелни ташгъа туталар. Оьлгендир деп ойлашып, ону сюйреп, шагьардан тышгъа чыгъарып ташлайлар+. 20Павелни янына Исаны якъчылары жыйылгъанда, о туруп, шагьаргъа гире. Артындагъы гюн Павел ва Барнаба Дербеге гете.

Писидия вилаятыны къырыйындагъы Антиокиягъа къайтыв

21Бу шагьарда да олар Сююнч Хабарны билдирелер. Кёплер, Сююнч Хабаргъа инанып, Исаны якъчыларыны арасына къошулалар. Сонг Листрагъа, Иконийге ва Антиокиягъа къайталар. 22Олар бары да ерде Исаны якъчыларына ругь якъдан гюч берелер ва оланы имандан тайышмай турмагъа чакъыралар. Олар:

– Аллагьны гьакимлигини тюбюне тюшмек учун, биз хыйлы къыйынлардан оьтмеге герекбиз, – дей+. 23Павел ва Барнаба Исагъа иман салгъанланы гьар жыйынында тамазаланы белгилейлер. Дуа этмек ва ораза тутмакъ булан оланы Оьзюне иман салгъан Раббибизге аманат этелер+.

24Писидиядан оьтюп, элчилер Памфилиягъа гелелер. 25Пергада Аллагьны гьакъындагъы хабарны билдиргенден сонг, Атталиягъа гелелер. 26Атталиядан, денгизде геме булан юзюп, Антиокиягъа чыгъалар. Олар алда мундан Аллагьны рагьмусуна гёре тапшурулгъан ишни кютюп гетген болгъан+. 27Мунда гелген сонг, бары да Исаны якъчыларын жыйып, Аллагь оьзлерден таба этген чакъы бары да затны, шолай да Аллагь ят халкълагъа да иманны къапуларын ачгъанны айталар. 28Павел ва Барнаба Исаны якъчылары булан онда дагъы да узакъ заман къалалар.

15

Ерусалимдеги жыйын

15^1Ягьудеядан гелген бир бир гишилер Антиокиядагъы иман къардашланы:

– Эгер Мусаны адаты булан сюннет этдирмесегиз, сиз къутгъарылып болмажакъсыз, – деп уьйретмеге башлайлар+.

2Павел ва Барнаба о адамлар айтагъан затлагъа рази болмай, олар булан къаныгъывлу кюйде эришип туралар. Сонг Павелге, Барнабагъа ва бир нече иман къардашлагъа бу масъаланы гьакъында сёйлешмек учун, Ерусалимге элчилени ва тамазаланы янына бармакъ тапшурула+.

3Исагъа иман салгъанланы жыйыны йиберген адамлар Финикиядан ва Самариядан оьтегенде, ят халкълардан бирлери Аллагьгъа къайтгъанын айталар. Бу хабар бары да иман къардашлар учун бир уллу сююнч болуп токътай. 4Ерусалимге гелгенде, оланы Исаны якъчылары, элчилер ва ёлбашчылар къабул этелер. Олагъа оьзлерден таба Аллагь этген бары да затны айталар. 5Фарисей дин бёлюгюнден болгъан Исаны якъчыларындан бирлери туруп:

– Гьали ят халкълардан олар сюннет этдирсин ва Мусаны Къанунун юрютсюн деп талап этмеге герек, – дей.

6Шону арагъа салып ойлашмакъ учун, элчилер ва ёлбашчылар бирче жыйылалар. 7Узакъ заман эришип тургъандан сонг, Петер туруп олагъа булай дей:

– Къардашлар, ят халкълар менден таба Сююнч Хабарны эшитип, иман салсын деп, арагъыздан Аллагь башлап мени сайлагъанны билесиз+. 8Инсанланы юреклеринде не барны билеген Аллагь, бизге йимик, ят халкълагъа да Оьзюню Ругьун берип, оланы къабул этгенин гёрсетди+. 9Ят халкъланы юреклерин иман булан тазалап, Аллагь бизин ва оланы арасында бир башгъалыкъ да къоймады+. 10Шолай болгъанда, не бизин ата бабаларыбыз, не биз оьзюбюз гётерип болмагъан бу авур юкню, Исаны якъчыларыны уьстюне салып, сиз Аллагьны не учун сынап къарайсыз дагъы+? 11Раббибиз Исаны рагьмусу булан биз де, олар да къутгъарылажагъыбызгъа инанабыз+.

12Бары да жыйылгъанлар Барнаба ва Павел айтагъан затлагъа шып болуп тынглайлар. Олар ят халкъланы арасында оьзлерден таба Аллагь гёрсетген аламатланы ва муъжизатланы гьакъында хабарлай.

13Олар сёйлеп битгенде, Якъуб булай дей:

– Къардашлар, бир магъа тынглагъыз+. 14Ят халкъланы арасындан бирлерин Оьзюнюки этип сайлап, Аллагь башлап оланы гьай этивюн гёрсетгенни Симон англатды. 15Пайхаммарланы сёзлери де шону гертилей. Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

16Шондан сонг Мен къайтып гелермен ва Давутну чёкген уьюн
янгыдан къурарман.

Чёкген ерде ону тургъузажакъман ва янгыртажакъман.

17-18Шо заманда бютюн инсанлар, гьатта ят халкъланы Меники
болгъанларындан барысы да Раббибизни ахтарар.

Шолай деп шо гьакъда тезден билдирген Раббибиз айта.

19Шогъар гёре, мен гьисап этеген кюйде, Аллагьгъа къайтагъан ят халкълагъа биз четимлик этмеге герек тюгюлбюз. 20Биз олагъа ялгъан аллагьлагъа къурбан этилген азыкъны ашамасын, пасат юрюмесин, бичакъгъа тюшмей оьлген гьайванланы этин ашамасын ва къанны ашгъа къолламасын деп буварып, кагъыз язмагъа герекбиз+. 21Бырынгъы заманлардан берли де Мусаны Къануну гьар шагьарда билдирилип тургъан чы ва гьар сонгугюн синагогларда охулуп тургъан чы.

22Сонг элчилер ва ёлбашчылар Исаны бары да якъчылары булан бирге, Павел ва Барнаба булан Антиокиягъа йибермек учун, оьзлени арасындан бир нече адамны сайламагъа токъташалар. Олар Барсаба деп айтылагъан Ягьуданы ва Силаны сайлайлар. Шо эки де адам иман къардашланы арасында абурлулардан санала болгъан+. 23Олар булан булай язылгъан кагъызны да йиберелер:

«Сизин иман къардашларыгъыз болгъан элчилер ва ёлбашчылар Антиокиядагъы, Суриядагъы ва Киликиядагъы ят халкълардан болгъан иман къардашлагъа салам йиберелер. 24Бизин арабыздан чыкъгъан бир бир тайпалар, бизден бир тапшурув да болмай туруп, оьзлени сёйлевлери булан арагъызгъа пелекет салып, юреклеригизни гьалеклендиргенни биз эшитдик+. 25Шо саялы биз барыбыз да разилешип, бир нече адамны сайладыкъ ва бизин сююмлю Барнаба ва Павел булан бирликде оланы сизин яныгъызгъа йибермеге токъташдыкъ. 26Олар экевю де Раббибиз Иса Месигь учун оьзлени яшавун да аямадылар. 27Биз Ягьуданы ва Силаны сизин яныгъызгъа йиберебиз. Олар биз язгъан затны сизге авзу булан да айтажакълар. 28Аллагьны Ругьу ва биз герекли болгъан шу затлардан къайры дагъы затны уьстюгюзге борч этип салмагъа тийишли гёрмедик+. 29Олар шулардыр: ялгъан аллагьлагъа къурбан этилген азыкъдан, къандан, бувулуп оьлтюрюлген гьайванланы этинден ашамай турмагъа ва пасатлыкъ юрюшден сакъланмагъа герексиз. Буланы бирин де этмей сакълансагъыз, яхшы иш этген болажакъсыз. Эсен къалыгъыз».

30Йиберилген адамлар Антиокиягъа гелелер. Исаны якъчыларын жыйып, олагъа кагъызны тапшуралар. 31Олар шону охуп, ругьландырагъан сёзлерден сююнелер. 32Оьзлер пайхаммарлар болгъан Ягьуда ва Сила иман къардашларына узакъ заман сёйлейлер, олагъа ругь якъдан гюч берелер ва иманын беклешдирелер+. 33Бир нечакъы заман онда тургъан сонг, иман къардашлар оланы оьзлени йибергенлени янына эсен аман ёлгъа салалар. [ 34][*]
35Павел ва Барнаба Антиокияда къалалар. Хыйлы оьзгелер булан бирге олар онда Раббибизни гьакъында билдирип туралар+.

Павелни ва Барнабаны эришивлюгю

36Бир нече гюнлерден сонг Павел Барнабагъа:

– Биз Раббибизни каламын билдирген бары да шагьарлардагъы иман къардашларыбызны янына къайтып барып, олар нечик яшайгъанына къарайыкъ, – дей.

37Барнаба Марк деп айтылагъан Югьанны да оьзлер булан алмагъа сюе+. 38Амма Павел ону алмакъны тийишли гёрмей. Неге тюгюл де, о Памфилияда Павелни ва Барнабаны къоюп гетип, оланы ишин давам этмеген+. 39Шону уьстюнден оланы арасында уллу разисизлик тувулуна. Олар бир биринден айрылалар. Барнаба, Маркны да алып, геме булан Кипрге гете. 40Павел буса оьзюне ёлдашгъа Силаны сайлай. Иман къардашлары ону Раббибизни рагьмусуна аманат эте, о да ёлгъа тюше+. 41Исаны якъчыларына ругь якъдан гюч бере туруп, о Суриядан ва Киликиядан оьтюп гете.

16

Тимофей Павелге ва Силагъа къошула

16^1Павел Дербеге, сонг ондан Листрагъа геле. Мунда Исаны Тимофей деген бир якъчысы болгъан. Ону анасы Исагъа иман салгъан ягьуди къатын, атасы буса грек болгъан+. 2Листра булан Иконийдеги иман къардашлар бу адамны гьакъында яхшы пикруда болгъан. 3Павел ону оьзю булан бирге сапаргъа алып бармагъа сюе. Шо ерлерде яшайгъан ягьудилер ону атасы грек экенни билегени саялы, Павел Тимофейге сюннет этдире+. 4Шагьардан шагьаргъа барып айланагъанда, Исаны якъчылары Ерусалимдеги элчилер ва ёлбашчылар токъташдыргъан къайдаланы юрютсюн деп олагъа етишдирелер+. 5Шолайлыкъда, Исагъа иман салгъанланы жыйынлары иман якъдан гюч ала ва гьар гюн сайын санав якъдан арта+.

Павел Македониядагъы бир адамны гьайран гёрюнюшде гёре

6Аллагьны Ругьу оьзлеге Асияда Сююнч Хабарны билдирмеге къоймагъаны саялы, олар Фригия ва Галатия уьлкелеринден оьтюп гетелер+. 7Мисияны дазусуна етишгенде, олар Битиниягъа бармагъа сюелер. Амма Исаны Ругьу олагъа изну бермей+. 8Шогъар гёре, Мисиядан оьтюп, Троадагъа гелелер+.

9Гече Павелни алдында бир македониялы адам бир гьайран гёрюнюшде гелип токътай. О:

– Македониягъа гелип, бизге бир кёмек эт, – деп тилей.

10Бу гьайран гёрюнюшден сонг гьазирине биз Македониягъа бармагъа деп онгарылдыкъ. Аллагь бизин онда Сююнч Хабарны билдирмеге чакъыргъанына биз къатты кюйде инана эдик.

Лидияны Исагъа иман салыву

11Троададан геме булан чыгъып, тувра Самотракиягъа, артындагъы гюн Неаполгъа гелдик. 12Ондан Македонияны бир бёлюгюню шагьары болгъан Филиппагъа гелдик. Шо шагьарда Румдан чыкъгъан ватандашлар яшай эдилер. Мунда бир нече гюнлер турдукъ+.

13Сонгугюн шагьарны къапусундан чыгъып, бир оьзенни ягъасына гелдик. Биз бу ер ягьудилер дуа этеген ердир деп ойлашдыкъ. Сонг олтуруп, онда жыйылгъан къатынлар булан сёйлемеге башладыкъ. 14Бизге тынглайгъанланы арасында Тиатир шагьарлы Лидия деген бир къатын бар эди. О авур къызыл тюслю къумачлар сата эди. Аллагьдан къоркъагъан Лидияны Раббибиз Павел сёйлеген затлагъа инанмагъа юрегин ачды+. 15Лидия ва ону уьюндегилер барысы да, сувгъа чомдуртуп, оьзлени Аллагьгъа тапшуртгъан сонг, о бизин уьюне чакъырды. О:

– Эгер сиз мен Раббибизге гьакъ герти кюйде иман салгъан деп гьисап эте бусагъыз, гелип уьюмде токътагъыз – деп, о бизин инандырды+.

Павелни ва Силаны Филиппада тутулуву

16Бир керен биз дуа этеген ерге барагъанда, ичинде палчы ругьу булангъы бир къул къыз къаршы болду. Шо къыз гележекде болагъан затны палчы ругьдан таба айтып бере эди. Палчылыкъ касбу булан къул къыз есилерине кёп къазанч гелтире эди. 17Бу къыз, Павелни ва бизин артыбыз булан юрюй туруп:

– Бу адамлар – Аллагьу Тааланы къуллары. Сизге къутгъарылывну ёлларын гёрсетелер, – деп къычыра эди.

18О шону бир кёп гюнлени узагъында айтып турду. Шондан инжинип, Павел ону ичиндеги ругьгъа:

– Иса Месигьни аты булан сагъа буюраман: ону ичинден чыгъып тай! – дей.

Ругь да шоссагьат ону ичинден чыгъып тая+. 19Къазанчгъа умутлары уьзюлген ону есилери шону гёргенде, Павелни ва Силаны тутуп, шагьарны майданына гьакимлени янына сюйрейлер. 20Павелни ва Силаны гьакимлени янына гелтиргенде, олар:

– Бу адамлар – ягьудилер. Булар шагьарыбызгъа пелекет салып туралар. 21Булар биз, румлулар, къабул этмеге яда юрютмеге ярамайгъан адатланы яялар, – дейлер.

22Халкъ Павелни ва Силаны уьстюне чапма гьазир бола. Гьакимлер, оланы чечиндирип, таякълар булан тюймеге буюралар+. 23Оланы тюйген сонг, туснакъгъа салалар. Туснакъчыгъа оланы бек сакъласын деп тапшуралар. 24Шолай буйрукъ алгъандан сонг, туснакъчы да, оланы туснакъны лап ич бёлмесине гийирип, аякъларын бугъавлап бегите+.

25Гечортагъа таба Павел ва Сила дуа этелер ва Аллагьгъа макътав йырлар айталар. Башгъа туснакълар да олагъа тынглайлар+. 26Бирден гючлю кюйде ер тербенип йибере, туснакъны кюрчюлери чайкъала. Шоссагьат бары да къапулар ачыла, бары да туснакъланы бугъавлары чечилип тюше+. 27Юхусундан уянып, туснакъчы туснакъны къапулары ачылгъанны гёре. Туснакълар чыгъып къачып гетгендир деп эсине гелип, къылычын да сувуруп, оьз оьзюн оьлтюрмеге аз къала+. 28Амма Павел:

– Оьзюнге зарал этме. Биз барыбыз да мундабыз! – деп къычыра.

29Ярыкъ гелтиртип, туснакъчы ичине гире, къоркъмакълыкъдан къартыллай туруп, Павел булан Силаны алдына гелип, ер бавурлап ята+. 30Сонг оланы къыргъа чыгъарып, туснакъчы:

– Бийлерим! Къутгъарылмакъ учун мен не этме герекмен? – деп сорай+.

31– Раббибиз Исагъа иман сал, сен де, уьюнгдегилеринг де къутгъарылажакъсыз, – дейлер олар+.

32Сонг огъар ва уьюндегилени барысына да Раббибизни гьакъындагъы хабарны билдирелер. 33Гечени шо сагьатында туснакъчы, оланы гелтирип, яраларын жува. Сонг туснакъчы булан бирге уьюндегилер де бары да, сувгъа чомдуртуп, оьзлени Аллагьгъа тапшурталар+. 34Павелни ва Силаны уьюне гелтирип, олагъа тепси къура. Аллагьгъа иман салгъаны саялы, туснакъчы ва уьюндегилер сююнелер+.

35Эртен болгъанда, гьакимлер къуллукъчуларын:

– Бу адамланы азат эт, – деген буйрукъ да булан туснакъгъа йибере.

36Туснакъчы да Павелге:

– Гьакимлер сизин азат этсин деп буйрукъ йиберип гелгенлер. Энни гетмеге боласыз, эсен аман ёлугъузгъа тюшюгюз, – дей.

37– Бизин, Рум ватандашларын, гьеч бир дувансыз бютюн халкъны алдында токъалап, туснакъгъа салдылар. Гьали буса яшыртгъын чыгъарып къувалап йибермеге сюелер. Шолай болмас! Оьзлер гелип бизин мундан чыгъарсынлар, – дей Павел+.

38Къуллукъчулар бу сёзлени гьакимлеге етишдирелер. Павел ва Сила рум ватандашлары экенни эшитгенде, гьакимлер къоркъалар. 39Сонг гелип, оьзлерден багъышламакъны тилей. Оланы туснакъдан чыгъарып, шагьардан гетсин деп тилей+. 40Туснакъдан чыгъып, Павел ва Сила къайтып Лидияны уьюне баралар. Онда иман къардашлары булан гёрюшюп, оланы ругьландыралар, сонг ёлгъа тюшелер+.

17

Салоникде

17^1Амфиполдан ва Аполлониядан оьтюп, олар Салоникге гелелер. Онда ягьудилени синагогу болгъан+. 2Павел, оьзюню адатына гёре, синагоггъа барып, уьч сонгугюн ягьудилер булан Сыйлы Язывланы гьакъында лакъыр этип тура+. 3Месигь азап чегип оьлгенден сонг тирилме герек болгъанны англата ва исбатлай туруп, о:

– Оьзюню гьакъындан мен сизге айтагъан Иса – Месигьдир, – дей+.

4Ягьудилени бирлери, Аллагьдан къоркъагъан греклени бир кёбю ва гёрмекли къатынлардан бир хыйлылары, Исагъа иман салып, Павелни ва Силаны якъчылары болалар.

5Ягьудилер гюллеп, шагьарны майданында саякъ айланып турагъан бир табун халкъны жыя, шагьарда хозгъавул гётере. Олар Павелни ва Силаны халкъны алдына чыгъармакъ учун, оланы излей туруп, Ясонну уьюне гьужум этелер+. 6Оланы шонда тапмагъанда, шагьарны гьакимлерини алдына Ясонну ва иман къардашланы бир нечелерин сюйреп алып гелелер ва къычырып:

– Бютюн дюньягъа хозгъавул салгъан бу адамлар гьали мунда да гелгенлер. 7Ясон оланы уьюнде къабул этген. Олар барысы да, Румну пачасыны буйрукъларына къаршы чыгъып, Иса деген башгъа бир пача бар деп айталар, – деп айтмагъа башлайлар+.

8Бу хабарны эшитген халкъ ва шагьарны башчылары гьалек болалар. 9Ясондан ва башгъаларындан аманат акъча алып, сонг оланы азат этелер.

Берияда

10Иман къардашлар буса гече болгъандокъ, Павелни ва Силаны Бериягъа йиберелер. Онда гелгендокъ, олар ягьудилени синагогуна баралар. 11Салоникдегилеринден эсе мундагъы адамланы пикрусу ачыкъ бола: олар Павелни сёзюне бек сююп тынглайлар ва Павел гьакъ гертини сёйлейгенине тюшюнмек учун, гьар гюн Сыйлы Язывланы уьйренелер. 12Ягьудилени кёплери, шолай да бир хыйлы абурлу грек къатынлар ва эренлер Исагъа иман салалар.

13Салоникдеги ягьудилер, Берияда Павел Аллагьны гьакъындагъы хабарны билдиргенин эшитип, онда да баралар. Халкъны арасына пелекет салып, олар хозгъавул этелер. 14Иман къардашлар шоссагьат Павелни денгиз ягъагъа ёлгъа салалар. Сила ва Тимофей буса Берияда къалалар. 15Павелни узатма баргъанлар ону Афинагъа етишдирелер. Сонг Силагъа ва Тимофейге тезлик булан оьзюню янына гелсин деп, Павелден буйрукъ алып, къайтып ёлуна тюшелер.

Павел Афинада

16Ёлдашларыны гелмеклигин къаравуллап токътагъан Павел Афинадан айлана. Шагьарны ялгъан аллагьланы келпетлеринден толгъаны ону бек къазапландыра+. 17О синагогда ягьудилер, Аллагьдан къоркъагъан башгъалар булан лакъыр эте, гьар гюн шагьарны майданында къаршылашагъан адамлар булан сёйлей. 18Бир керен Павел Исаны ва Ону оьлюмден тирилмеклигини гьакъындагъы Сююнч Хабарны сёйлейгенде, огъар бир нече философ къаршылаша. Олар эпикурчу[*] ва стоячы[*] философлар болгъан. Олардан бирлери:

– Бу тартар не айтма сюе? – дейлер.

– Бу бизге ят болгъан аллагьланы гьакъында билдирегенге ошай, – дейлер башгъалары.

19Олар Павелни Ареопакъгъа[*] алып барып:

– Сен яягъан бу янгы илму не затдыр+? 20Сен айтагъан затлар бизге бир тамаша чалына. Шогъар гёре о не демек экенни билмеге сюебиз, – дейлер.

21Бютюн афиналылар ва онда яшайгъан оьзге ят уьлкелилер бары затдан артыкъ гьар тюрлю янгы пикруланы арагъа салып сёйлеп яда шо пикрулагъа тынглап заманны оьтгермеге сюе болгъанлар. 22Ареопакъда оланы алдында туруп, Павел булай дей:

– Гьей афиналылар, сиз бек динагьлю халкъ экенигизни бары затдан гёрюп тураман. 23Шагьардан айланып, сизин сыйлы ерлеригизге къарайгъан заманда, мен уьстюне «Белгисиз Аллагьгъа» деп язылгъан къурбанлыкъны салагъан ер гёрдюм. Гьали мен сизге, Ким экенин де билмей туруп, сиз Оьзюне сужда этеген Аллагьны гьакъында билдиремен. 24Дюньяны ва ону ичи толгъан бары да затны яратгъан Аллагь – кёклени ва ерни Раббисидир. О инсанны къоллары булан ишленген ибадатханаларда яшамай+. 25Огъар инсан оьзюню къоллары булан этеген затлар гьажатлы тюгюл. Терсине, О инсангъа яшавну, тынышны ва къалгъан затланы барын да бере+. 26Аллагь бютюн дюньяны бары да халкъларын бир адамдан яратды, олар яшажакъ заманланы ва ерлени белгиледи+. 27Бизин гьарибизден йыракъда тюгюл буса да, адамлар Оьзюн излесин учун, янына гелип Оьзюн тапсын учун, Аллагь шо затланы этди. 28Биз Ону яхшылыгъындан яшайбыз, гьаракат этебиз ва барбыз. Сизин бир бир шаирлеригиз айтгъаны йимик, «Адам урлукъну яратгъан Одур»+.

29Биз О яратгъан адам урлукъдан болгъан сонг, Аллагьны келпети алтындан, гюмюшден яда ташдан инсанны гьакъылы ва гьюнери булан ойлашып яратылгъан бир суратгъа ошай деп гьисапламагъа герек тюгюлбюз. 30Гетген заманларда болгъан билмеслиги саялы Аллагь инсанланы гюнагьламай. Амма гьали гьар ерде оланы барысына да товба этсинлер деп буюра+. 31Аллагь Оьзю сайлагъан Исадан таба савлай дюньягъа адилли дуван этежек гюнню белгиледи. О шо Адамны оьлюмден тирилтмеклиги булан шону бютюн инсанлагъа исбатлады+.

32Оьлюмден тирилмекни гьакъындагъы сёзлени эшитгенде, оланы бирлерини гёнгю кюлей, башгъалары буса:

– О гьакъда сагъа башгъа бир заман тынгларбыз, – деп къоялар.

33Сонг Павел оланы янындан гете. 34Амма бир нече адам Павелге къошула ва Исагъа иман сала. Шолайланы арасында Ареопакъны ортакъчысы Дионисус, Дамар деген бир къатын ва бир бир оьзгелер де болгъан.

18

Коринфде

18^1Мундан сонг Павел, Афинадан гетип, Коринфге геле. 2Онда о Понтда тувгъан Акила деген бир ягьудиге къаршы бола. О къатыны Прискила да булан бираз алдынларда Италиядан гелген болгъан, неге тюгюл Клавдий бары да ягьудилеге Румдан гетсин деп буйрукъ этген болгъан. Павел оланы гёрмеге бара+. 3Акиланы да Павелники йимик чатырлар тигеген касбусу болгъан, шо саялы Павел ону булан бирче ишлемеге къала. 4Ягьудилени ва греклени инандырмакъ учун, Павел гьар сонгугюн синагогда лакъыр эте+.

5Македониядан Сила ва Тимофей гелген сонг, Павел оьзюню бютюн заманын Аллагьны каламын англатывгъа багъышлай, ягьудилеге Иса Месигь экенин исбат этмек учун къаст эте+. 6Ягьудилер огъар къаршы яман затланы сёйлемеге башлагъан заманда, Павел, опурагъыны уьстюндеги чангны силкип:

– Башыгъызгъа къобажакъ балагьлагъа жаваплы оьзюгюзсюз! Мени намусум таза. Энни мен ят халкъланы янына бараман, – деп, олагъа арт берип гете+.

7Синагогдан чыгъып, Павел Аллагьдан къоркъагъан Титий Юстус деген биревню уьюне геле. Ону уью синагогну къырыйында болгъан. 8Синагогну башчысы Крисп бары да уьюндегилер булан бирге Раббибизге иман сала. Коринфлилени кёплери де, Павелни сёзлерин эшитип, Раббибизге иман сала ва сувгъа чомдуртуп, оьзлени Аллагьгъа тапшурта+.

9Бир гече Раббибиз Павелге бир гьайран гёрюнюшде:

– Къоркъма! Адамлар булан сёйлевюнгню давам этип тур. Иннемей турма! 10Неге тюгюл де, сени булан Мен барман. Яманлыкъ этмек учун, сагъа бирев де тийип болмас. Неге тюгюл де, бу шагьарда Мени кёп халкъым бар, – дей.

11Олагъа Аллагьны каламын уьйрете туруп, Павел онда бир йыл ярым къала. 12Агьаяда Галлион гьаким болуп турагъан заманда, ягьудилер бир болуп Павелни уьстюне чабалар. Ону дуванханагъа гелтирип:

13– Бу адам инсанланы Мусаны Къанунуну ёлуна къаршы чыгъагъан къайдада Аллагьгъа ибадат этмеге инандыра, – дейлер.

14Павел сёйлемеге де башлагъынча, Галлион ягьудилеге:

– Гьей ягьудилер, эгер бек яман иши яда авур жинаятчылыгъы саялы айыплай эдигиз буса, сизге тынгламагъа мени себебим болур эди. 15Амма мунда бир сёзлени, атланы ва сизин Къанунугъузну гьакъында эришивлюк юрюле буса, муну сиз оьзюгюз чечигиз. Мен булай затлагъа дуван этмеймен, – дей+.

16Галлион оланы дуванханадан къувалатып чыгъара. 17Шо заман жыйылгъан халкъ, синагогну башчысы Сосфенни тутуп, дуванхананы алдында токъалайлар. Галлион буса олагъа бурулуп да къарамай.

Павелни Антиокиягъа къайтыву

18Павел Коринфде бир хыйлы гюнлер тура. Сонг О иман къардашларын къоюп, геме булан Суриягъа гете. Ону булан бирге Прискила ва Акила баралар. Конхереягъа гелгенде, Павел Аллагьгъа берген антына гёре, башын къыркъдыра+. 19Эфесге гелгенде, Прискиланы ва Акиланы онда къоюп, Павел оьзю синагоггъа бара ва онда ягьудилер булан лакъыр эте+. 20Ягьудилер огъар дагъы да бираз заман турсун деп тилейлер, амма Павел рази болмай. 21Гетип барагъан заманда о:

– Аллагь буюрса, сизин яныгъызгъа дагъы да гелермен, – дей.

Сонг Павел геме булан Эфесден гете+. 22Къайсариягъа гелгенде, о Ерусалимге барып, Исаны ондагъы якъчылары булан ёлугъа. Сонг Антиокиягъа гете. 23Антиокияда бир нечакъы заман тура, сонг буса гете. Исаны якъчыларына ругь якъдан гюч бере туруп, бютюн Галатиядан ва Фригиядан айланып чыгъа+.

Аполлос Эфесде Сююнч Хабарны билдире

24Шо вакътилерде Эфесге Искендерияда тувгъан Аполлос деген бир ягьуди геле. О Сыйлы Язывланы яхшы билеген пасигь тилли бир гиши болгъан+. 25Аполлосну Раббибизни ёлу гьакъда англаву болгъан. Аллагьгъа тапшуртувну гьакъында о янгыз Ягьия адамланы сувгъа чомгъаны гьакъда биле болгъан буса да, Исаны гьакъында ругьланып сёйлей ва тюз кюйде уьйрете болгъан+. 26Синагогда о тартынмай сёйлей. Прискила ва Акила Аполлосгъа тынглагъанда, ону уьюне чакъырып, огъар Аллагьны ёлун дагъы да тюз кюйде англата+.

27Аполлос Агьаягъа гетмеге сюйгенде, Исаны ондагъы якъчылары ону къабул этсинлер деп кагъыз язып, иман къардашлары ону ругьландыралар. Онда гелген заманда буса, Аллагьны рагьмусу булан Исагъа иман салгъанлагъа о кёп кёмек эте+. 28Иса Месигь экенин Сыйлы Язывлар булан исбат этип, Аполлос бютюн халкъны алдында ягьудилени далиллерин инандырагъан кюйде гери ура+.

19

Павел Эфесде

19^1Аполлос Коринфде турагъан заманда, Павел, оьр якълардагъы уьлкелени къыркъып чыгъып, Эфесге геле. Онда о Исаны бир нече якъчыларына ёлугъа+. 2Павел олагъа:

– Сиз Исагъа иман салагъан заманда, Аллагь сизге Оьзюню Ругьун бердими? – деп сорай.

– Биз Аллагьны гьеч бир Ругьу бар деп де эшитмегенбиз, – дейлер олар.

3– Олай буса сиз оьзюгюзню Аллагьгъа нечик тапшуртдугъуз дагъы? – деп сорай Павел.

– Ягьия сувгъа чомуп тапшурду, – деп жавап берелер олар+.

4– Ягьия, товба этгенлени сувгъа чомуп, Аллагьгъа тапшургъан. Ягьия адамлагъа оьзюнден сонг гелегенине, демек Исагъа иман салмагъа тарыгъын айтып тургъан, – дей Павел+.

5Муну эшитгенде, олар Раббибиз Исаны аты булан, сувгъа чомдуртуп, оьзлени Аллагьгъа тапшурталар+. 6Павел Исаны якъчыларыны уьстюне къолларын салгъанда, олар Аллагьны Ругьундан тола, гьар тюрлю тиллерде сёйлемеге ва Аллагьны атындан сёйлемеге башлайлар+. 7Олар барысы да он экиге ювукъ адам бола.

8Павел синагоггъа бара. Онда уьч айны узагъында гьеч тартынмай сёйлеп тура. Ягьудилер булан эришип, оланы Аллагьны гьакимлигини гьакълыгъына инандырмагъа чалыша+. 9Олардан бирлери къайпанмайлар ва инанмайлар, халкъны алдында Раббибизни ёлун пислеп сёйлейлер. Сонг Павел, оьзю булан Исаны якъчыларын да алып, ягьудилени янындан гете. Тиран деген адамны мактабында гьар гюн лакъырлашыв юрютюп тура. 10Эки йыл шолай болуп тура. Шолайлыкъда, Асия вилаятында яшайгъан бары да ягьудилер ва греклер Раббибизни гьакъындагъы хабарны эшителер.

11Аллагь да Павелден таба гьайран аламатлар гёрсетип тура. 12Аврувлулар Павелни къолъявлукъларына ва алдырыкъларына тийгендокъ, аврувлары сав болуп, олардан жинлер чыгъып тая+.

13Жинлени къувалайгъан бир бир ягьудилер, бир ерден бир ерге юрюп барып, жинли адамланы уьстюнде Раббибиз Исаны атын айтмагъа къарайлар. Олар:

– Павел оьзюню гьакъында айтагъан Исаны аты булан сизге бу адамдан чыгъыгъыз деп буйрукъ этемен, – деп сёйлейлер+.

14Скева деген бир ягьуди баш дин къуллукъчуну етти уланы да шолай эте. 15Амма жин бир керен олагъа:

– Мен Исаны билемен, Павелни де таныйман, сиз кимлерсиз? – деп сорай+.

16Жинли адам атылып тура, етти де уланны уьстюне атылып, оланы токъалай. Уьстюндеги опуракъларын да къоюп, олар ялангъач, яралангъан гьалында къачып уьйден къыргъа чыгъалар.

17Эфесде яшайгъан бары да ягьудилеге ва греклеге бу иш эшитилгенде, олагъа уллу бир къоркъув тюше. Олар Раббибиз Исаны атына гьюрмет булан янашагъан бола. 18Исагъа иман салгъанларыны кёплери, гелип йиберип, болгъан гюнагь ишлерине ачыкъдан мюкюрлюк этелер+. 19Алда сигьручулукъ булан машгъул болгъанланы кёплери де, оьзлени китапларын гелтирип, бютюн халкъны гёз алдында оланы отгъа салып яллата. Шо китапланы барысыны да багьасын гьисап этгенде, элли минг гюмюш акъчагъа тенг гелегени белгили бола. 20Шолайлыкъда, Раббибизни гьакъындагъы хабар яйыла ва яхшы натижа гелтире+.

21Бары да бу ишлер болгъандан сонг, Павел Македония булан Агьая вилаятларындан таба Ерусалимге бармагъа токъташа. О:

– Ерусалимде болгъандан сонг, мен Румгъа да бармагъа герекмен, – дей+.

22Кёмекчилеринден экевню – Тимофейни ва Эрастны – Македониягъа йиберип, оьзю бираз замангъа Асияда къала+.

Эфесдеги хозгъавул

23Шо вакътилерде Раббибизни ёлуна къаршылыкъ этегенлени уллу хозгъавулу бола. 24Деметрий деген бир гюмюш уста, гюмюшден Артемиданы ибадатханасыны гиччи уьлгюлерин этип, ерли усталагъа шо саниятдан яхшы къазанмагъа имканлыкъ бере. 25Гюмюш усталаны ва башгъа саниятчыланы жыйып, о булай дей:

– Къурдашлар, оьзюбюзню касбубуздан биз яхшы къазанагъаныбызны сиз билесиз. 26Павел деген бу адам, янгыз Эфесде тюгюл, бютюн Асияда да дегенлей кёп адамланы оьзюне инандырып, тюз ёлдан чыгъарып турагъанны да сиз гёресиздир ва эшитесиздир. О айтагъангъа гёре, инсанны къоллары булан яратылгъан аллагьлар герти аллагьлар тюгюл. 27Къоркъунчлукъ янгыз бизин саниятыбыз абурун тас этегенликде тюгюл, уллу аллагь Артемиданы ибадатханасы абурдан тюшегенликде. Ахырда да бютюн Асия ва кюллю алам сыйлайгъан Артемиданы зорлугъу гьечге чыгъажакъ.

28Муну эшитген заманда, олар къазапланып:

– Эфеслилени Артемидасы уллудур! – деп къычырмагъа башлай.

29Узакъ къалмай бютюн шагьар хозгъалыша. Халкъ, Павелни ёлдашлары македониялы Гайны ва Аристархны тутуп, театргъа[*] багъып онгарыла+. 30Павел халкъны алдына чыкъмагъа сюе, амма Исаны якъчылары ону къоймайлар. 31Павелни къурдашлары болгъан бир бир асиялы башчылар да, огъар хабар йиберип, театргъа гелип гёрюнмесин деп тилейлер.

32Жыйылгъанланы бирлери бир затны айтып, башгъалары башгъа затны айтып къычыра. Жыйынны башын бавун тапма болмай. Кёплер буса не учун жыйылгъанын сама билмей. 33Шо заман ягьудилер, халкъны ичинден Искендер деген биревню арагъа чыгъарып, ондан бары да затны англатмакъны талап эте. Къолу булан ишара этип, Искендер халкъгъа ишни гьакъыкъатын англатып сёйлемеге сюе. 34Амма о ягьуди экенни билгенде, барысы да бир тавушдан эки сагьатгъа ювукъ:

– Эфеслилени Артемидасы уллудур! – деп къычырып тура.

35Шо заман шагьарны башчысы чыгъып, халкъны рагьатландырып, булай дей:

– Гьей эфеслилер! Эфес шагьар уллу Артемиданы ибадатханасыны ва кёкден тюшген ташны сакълавчусу экенни билмейген ким бар? 36Бугъар гьеч бирев де шеклик этмей. Гьасили, сабурлукъ салыгъыз, сизге алгъасап янгылыш иш гёрмеге тюшмей. 37Сиз буса бу адамланы мунда алып гелдигиз. Оланы бириси де я ибадатханаланы урламагъан, я бизин аллагьыбызгъа къаршы капир затланы сёйлемеген чи. 38Эгер Деметрийни ва ону булангъы оьзге саниятчыланы кимге буса да биревге къаршы арзы бар буса, дуванханалар ва дуванчылар бар. Бир бири булан дувангъа чыкъсынлар. 39Эгер сизин талап этмеге сюеген дагъы башгъа затыгъыз бар буса, шону халкъны шолай затлагъа къаралагъан тийишли жыйынына чечмеге беригиз. 40Гьали бугюн болгъан бу зат учун питне къургъан деп, бизин айыпламагъа болурлар. Булай къалмагъалны себебин исбат этмеге болагъан бизин гьеч бир далилибиз ёкъдур.

41Шону да айтып, о жыйынны тоза.

20

Павелни Македониягъа ва Грециягъа барыву

20^1Бу низамсызлыкълар болуп битген сонг, Павел Исаны якъчыларын оьзюню янына чакъыра. Оланы ругьландырма да ругьландырып, савболлашып, Македониягъа ёлгъа тюше+. 2Македониядан оьте туруп, Исаны якъчыларын ругьландырагъан кёп затлар айта. Сонг о Грециягъа геле. 3Мунда Павел уьч ай тура. Геме булан Суриягъа бармагъа деп турагъан заманда, ягьудилер Павелге къаршы тилбирчилик этелер. Огъар къайтып Македониядан таба Суриягъа гетмеге тюше+. 4Ону булан вериялы Пирни уланы Сопатыр, салониклилерден Аристарх, Секунд, дербели Гай, Тимофей, асиялы Тигьик ва Трофим ёлгъа чыгъалар+. 5Алдын алдын гетип, олар бизин Троадада къаравуллап тура эдилер+. 6Маясыз Экмекни байрамындан сонг биз де Филиппадан геме булан чыкъдыкъ. Беш гюнден сонг Троадада оланы янына етишдик. Онда бир жума къалдыкъ+.

Эфтикни тириливю

7Жуманы биринчи гюнюнде биз экмек бёлюв адатны кютмеге деп жыйылдыкъ. Павел жыйылгъанлар булан лакъырлаша эди. Артындагъы гюн Павел геме булан ёлгъа чыкъмагъа герек эди, шо саялы о жыйылгъанлар булан гечорта болгъунча лакъыр этип турду+. 8Биз жыйылгъан оьрдеги уьйде кёп чыракълар янып тура эди. 9Эфтик деген бир жагьил улан терезеде олтургъан эди. Павелни узакъ сёйлевюню вакътисинде о бираз къалгъып тура эди. Сонг ону юху басып, о уьчюнчю къатдагъы терезеден йыгъылып гетди. Гётерип алып гелгенде, о оьлюп тура эди+. 10Павел тюпге тюшдю, огъар къапланып ятды ва ону къучакълап:

– Кайгъырмагъыз, бу сав! – деди+.

11Сонг о дагъы да оьрге чыгъып, экмек бёлюп ашады. Танггъа таба олар булан сёйлеп битип, Павел ёлун узатды. 12Жагьил уланны сав кююнде уьюне гелтирдилер. Шогъар бары да сююндюлер.

13Биз алдын алдын геме булан Асгъа гетдик. Онда биз гемеге Павелни де алмагъа герек эдик. Яяв юрюп бармагъа сююп, бизге оьзю шолай буюргъан эди. 14Асда бизин булан ёлукъгъанда, ону гемеге алып, биз Мидиллиге гелдик. 15Артындагъы гюн ондан чыгъып, Гьиос атавну къаршысында токътадыкъ. Экинчи гюн Самос атавгъа етишдик. Сонг Милетге гелдик. 16Асия вилаятында токътамас учун, Павел Эфесге гирмей оьтюп гетмеге токъташды. Пентикост байрамына о Ерусалимде болмагъа алгъасай эди+.

17Милетден адам йиберип, Павел Исагъа иман салгъанланы Эфесдеги жыйыныны арасындан ёлбашчыларын чакъыра. 18Олар гелгенде, Павел булай дей:

– Асиягъа гелген биринчи гюнюмден башлап сизин булан тургъан чакъы заманны ичинде мен нечик яшагъанны сиз билесиз+. 19Ягьудилени тилбирчилиги саялы мени башыма тюшген балагьлардан оьте туруп, уллу сабурлукъда, гёзьяш тёге туруп, Раббибизге къуллукъ этип турдум. 20Сизин учун пайдалы болгъан чакъы затны билдирмекден тартынмадым, халкъны алдында ва уьйден уьйге гирип, сизге Аллагьны каламын англатдым. 21Гюнагь ишлер этеген ёлдан тайсын, Аллагьгъа къайтсын ва Раббибиз Исагъа иман салсын деп, ягьудилеге ва ят халкълагъа бувардым.

22Гьали буса, Аллагьны Ругьу буюргъанны этип, мен Ерусалимге бараман. Онда мени не къаравуллайгъанны билмеймен. 23Мен бир затны билемен: къайсы шагьаргъа барсам да, Аллагьны Ругьу мени азап ва туснакъ къаравуллайгъанын айта+. 24Амма мен жанымны аямайман. Мени учун о гьеч бир зат да тюгюл. Раббибиз Иса магъа тапшургъан къуллугъумну – Аллагьны уллу рагьмусу гьакъындагъы Сююнч Хабарны инсанлагъа етишдирмеге – тамамламагъа болгъай эдим+.

25Мен гьали сизин арагъыздан – оьзюгюзге Аллагьны гьакимлигин билдирип тургъанлардан – гьеч дагъы биригиз де мени гёрмежегигизни билемен. 26Бугюн мен сизге билдире тураман: эгер сизин арагъыздан ким буса да биригиз ёкъ болсагъыз, шогъар мен айыплы тюгюлмен+. 27Неге тюгюл де, Аллагь сюегенни мен сизге гьеч бир де тартынмай билдирдим. 28Аллагьны Ругьу сизге шо Исаны якъчыларын инанып тапшургъан. Къойчулар сиривлерини гьайын нечик эте буса, сиз де Аллагь Оьзюню Уланыны оьлюмю булан жыйгъан Исаны якъчыларыны гьайын этигиз!+
29Мен сизин арагъыздан гетгенден сонг, сиривню арасына йыртгъыч бёрюлер тюшежекни билемен. Олар чы сиривню къызгъанмажакълар+. 30Гьатта сизин арагъызда да, Исаны якъчыларын тюз ёлдан чыгъармакъ учун, къалп сёзлер сёйлейгенлер болажакълар+. 31Шо саялы сакъ болугъуз! Гечеси гюню булан уьч йылны узагъында гёзьяш тёгюп тилеп, гьар биригизге бир бошавсуз буваргъанымны эсде сакълап къоюгъуз+.

32Гьали буса мен сизин Аллагьгъа ва Ону рагьмулу каламына аманат этемен. Бу калам сизин ругь якъдан гючлендирме ва Аллагьны халкъыны арасында варислик бермеге бола+. 33Мен гьеч биревню не гюмюшюне, не алтынына, неде опурагъына гёз салмадым+. 34Оьз гьажатларыма ва мени булангъыланы гьажатларына харжны мен бу къолларым булан къазангъанны сиз билесиз+. 35Сиз мени йимик загьмат тёкмеге, гючсюзлеге кёмек этмеге герекни сизге оьзюм болгъан кююмде уьлгюсюн гёрсетдим. Раббибиз Иса: «Алмакъдан эсе бермек артыкъ насип гелтирер», – деп айтгъан сёзлени унутмай эсде сакъламагъа герексиз+.

36Бу сёзлени де айтып, бары да булан бирге тизден туруп, Павел дуа эте+. 37Барысы да кёп йылайлар, Павелни къучакълап оьбелер. 38«Мени сиз дагъы гёрмежексиз» деген сёзлеринден сонг олар айрокъда бек пашман болалар. Сонг олар ону гемеге етгинче узаталар.

21

Ерусалимге ёл чыгъыв

21^1Олардан айрылгъан сонг, биз бир башлап геме булан тувра Косгъа, артындагъы гюн Родосгъа, ондан таба Патарагъа гетдик. 2Финикиягъа барагъан бир геме къаршы болду. Огъар минип, денгизге чыкъдыкъ. 3Кипр гёрюнген заманда, атавну къыбла ягъындан оьтюп, Суриягъа багъып гетдик ва Сурда токътадыкъ. Гемени уьстюндеги юк онда бошатылмагъа герек эди. 4Онда Исаны якъчыларын табып, биз оланы янында етти гюн къалдыкъ. Аллагьны Ругьуну таъсиринден олар Павелге Ерусалимге бармасын дей эдилер+. 5Турмагъа тюшеген заманыбыз битгенде, биз ондан гетдик ва ёлубузну узатдыкъ. Исаны якъчылары къатынлары, яшлары да булан бизин шагьардан чыкъгъынча узатды. Денгизни ягъасында биз тизден югюнюп дуалар этдик+. 6Бир бирибиз булан савболлашгъан сонг, биз гемеге миндик. Олар да уьйлерине къайтып гетдилер.

7Биз Сурдан денгиз ёлубузну узатып, Птоломайыдгъа гелдик. Ондагъы иман къардашларыбыз булан ёлугъуп, оланы янында да бир гюн къалдыкъ. 8Артындагъы гюн ёлгъа чыгъып, Къайсариягъа гелдик. Сююнч Хабарны билдиреген, Ерусалимде сайлангъан етти адамны бири болгъан Филипни уьюне гелип, ону янында къалдыкъ+. 9Ону Аллагьны атындан сёйлеп болагъан эрге бармагъан дёрт къызы бар эди+.

10Онда бир хыйлы гюнлер къалгъан сонг, Ягьудеядан Агъав деген бир пайхаммар гелди+. 11Бизин яныбызгъа гелип, о Павелни белбавун алды, ону булан оьзюню къолларын бутларын байлады. О булай айтды:

– Аллагьны Ругьу булай сёйлей: Ерусалимдеги ягьудилер, бу белбавну есин шулай байлап, ят халкъланы къолуна бережеклер+.

12Бу сёзлени эшитгенде, биз ва ондагъылар Павелге Ерусалимге бармасын деп тилемеге башладыкъ+. 13Шо заман Павел:

– Сиз этеген недир? Неге йылайсыз, неге юрегимни сыныкъдырасыз? Мен Ерусалимге барып, байланмагъа чы нечик де, Раббибиз Исаны аты учун гьатта онда оьлмеге де гьазирмен, – деп жавап берди+.

14Сёзюнден къайтарып болмажагъын англагъанда, огъар дагъы тилемей:

– Раббибиз буюргъан кюйде болсун дагъы, – деп къойдукъ.

15Сонг, гьазирлигибизни де гёрюп, биз Ерусалимге ёлгъа тюшдюк. 16Къайсариядан бир бир Исаны якъчылары да бизин булан бирге гелдилер. Олар бизин Исаны башлапгъы якъчыларындан бириси болгъан Минасон деген кипрли биревню уьюне гелтирдилер. Биз де онда къонакъ тюшюп токътадыкъ.

Якъубну Павелге этген таклифи

17Ерусалимге гелгенде, иман къардашларыбыз бизин кёп сююп къабул этдилер. 18Артындагъы гюн Павел булан бирче биз Якъубну гёрмеге бардыкъ. Онда бары да ёлбашчылар да жыйылды+. 19Олар булан сорашгъан сонг, Павел ят халкъланы арасында оьзюнден таба Аллагь этген бары да ишлени тындырыкълы кюйде хабарлады.

20Шону эшитгенде, олар Аллагьгъа макътав этдилер. Олар Павелге булай айтды:

– Гёресен чи, къардашым, ягьудилени арасында минглер булан Исагъа иман салагъанлар бар. Олар барысы да Мусаны Къанунуна бек гьюрмет этегенлер+. 21Олар сени гьакъынгдан буса ят халкъланы арасында яшайгъан бары да ягьудилер Мусаны Къанунундан тайышсын, яшларына сюннет этмесинлер ва бизин адатларыбызны юрютмесинлер деп уьйрете деген хабарны эшитгенлер+. 22Энни биз не этме герекбиз? Озокъда, сени мунда гелгенингни олар эшитежеклер. 23Шогъар гёре сен бизин таклифибизге тынгла: бизин арабызда Аллагьгъа ант этген дёрт адам бар+. 24Дёрт де адамны алып бар. Олар булан бирче тазаланывну адатын кют, башларын юлютмек учун, олагъа харж бер. Шо заман сени гьакъынгдан эшитген заты герти тюгюл экенни ва оьзюнг Къанунгъа гёре юрюйгенингни гьар ким билежек+. 25Ят халкъланы арасындан Исагъа иман салгъанларыны гьакъында айтсакъ, ялгъан аллагьлагъа къурбан этилген азыкъны ашамасын, пасат юрюмесин, бичакъгъа тюшмей оьлген гьайванланы этин ашамасын ва къанны ашгъа къолламасын деген къарарыбызны гьакъында олагъа кагъыз йибергенбиз+.

26Артындагъы гюн Павел, бу адамланы оьзю булан алып, олар булан бирче тазаланывну адатын кюте. Сонг ибадатханагъа бара, тазаланывну гюнлери не заман тамамланажагъын, оланы гьар бири учун не заман къурбан этежегин билдире+.

Павелни туснакъ этиливю

27Етти гюн бите турагъанда, Асиядан гелген ягьудилер, Павелни ибадатханада гёрюп, бютюн халкъны арасына хозгъавул сала. Ону тутуп:

28– Гьей Исрайылны халкъы, кёмек этигиз! Бу адам – къайда барса да, адамланы Къанунгъа къаршы, бизин халкъыбызгъа ва бу ибадатханагъа къаршы чыкъмагъа уьйретеген адам. Гьали де ибадатханагъа греклени гелтирип, бу сыйлы ерни мурдарлады, – деп къычыра+.

29Алда ону шагьарда эфесли Трофим булан бирче гёрген болгъан. Павел ону ибадатханагъа алып гелген деп ойлаша+. 30Бютюн шагьар хозгъалышып йибере. Бары да якълардан гелип, халкъ жыйыла. Олар Павелни тутуп, ибадатханадан сюйреп къыргъа чыгъаралар. Арты булан шоссагьат къапуларын да бегителер. 31Олар Павелни оьлтюрюп къоймагъа да сюелер. Шо заман бютюн Ерусалим хозгъалгъан деген хабар асгербашына етише. 32О шоссагьат, асгерлерин ва асгербашларын алып, оланы уьстюне гелип етише. Асгербашын ва асгерлени гёргенде, хозгъалгъанлар Павелни токъалайгъанын токътаталар. 33Асгербашы ону тутуп туснакъ эте ва эки шынжыр булан бугъавласын деп буйрукъ бере. Сонг:

– Бу адам кимдир? Бу не этген? – деп сорай+.

34Халкъны арасындан бирлери бир затны, башгъалары башгъа затны айтып къычыра. Къавгъаны кёбюнден ишни гьакъыкъатын билмеге болмай, асгербашы:

– Бу адамны бекликге етишдирсин, – деп буюра+.

35Павел канзилеге етишгенде, бек басылмакъдан къара халкъ ону юрюмеге къоймай. Асгерлер ону гётерип юрюмеге борчлу бола. 36Халкъ:

– Огъар оьлюм! – деп къычыра.

37Асгерлер оьзюн бекликге алып гирегенде, Павел асгербашгъа:

– Сагъа бир зат сорамагъа яраймы? – дей.

– Сен грекче сёйлеймисен дагъы? 38Сен гьалиден бираз алдын хозгъавул этген ва дёрт минг къачакъны да алып дангылгъа чыкъгъан мисрили тюгюлмюсен? – деп сорай о.

39– Мен Киликиядагъы Тарс шагьардан гелген бир ягьудимен. Мен шо агьамиятлы шагьарны ватандашыман. Магъа халкъны алдына чыгъып сёйлемеге изну бер деп тилеймен, – деп жавап бере Павел+.

40Асгербашы изну бергенде, Павел канзилени уьстюнде токътап, халкъгъа тынсын деп къолу булан ишара эте. Халкъ чув болуп тынып токътагъан заманда, о ягьудиче сёйлемеге башлай:

22

22^1– Къардашлар! Аталар! Гьали оьзюмню якълап мен сёйлежек затлагъа къулакъ асып къарагъыз, – дей о.

2Павелни оьзлер булан ягьудиче сёйлейгенин эшитгенде, олар дагъы да бек чув болуп токътайлар. О булай узата:

3– Мен Киликиядагъы Тарсда тувгъан бир ягьудимен. Мен мунда, бу шагьарда, Гамалиелни алдында тарбиялангъанман. Ата бабаларыбызны Къанунуна мени тындырыкълы кюйде о уьйретди. Сиз барыгъыз да бугюнлерде нечик бусагъыз, мен де шолай Аллагь учун къасткъылып чалышагъанланы бири эдим+. 4Раббибизни ёлун юрютегенлени мен оьлтюреген даражагъа ерли гьызарладым, эренлер булан къатынланы тутуп, туснакълагъа салдым+. 5Буланы гертилигине дин къуллукъчуланы башчысы ва бары да оьр мажлис шагьатлыкъ этмеге болалар. Мен олардан, Исагъа иман салгъанланы такъсырламакъ учун Ерусалимге гелтирмеге деп, Шамда яшайгъан ягьуди къардашларыбызгъа язылгъан кагъызланы алып бардым+.

6Шамгъа ювукълашып барагъан ёлумда тюшге таба, бирден кёкден таба бир нюр гелип, айланамны шавлаландырып къойду+. 7Мен ерге йыгъылдым. Магъа: «Савул, Савул! Мени не учун гьызарлайсан?» – деген сесни эшитдим. 8Мен: «Сен Кимсен, я Рабби?» – деп сорадым. О да: «Мен сен гьызарлайгъан назаретли Исаман», – деп жавап берди. 9Мени булангъылар нюрню гёрдюлер, амма магъа сёйлейгенни сесин эшитмедилер. 10«Я Рабби, мен не этейим?» – деп сорадым. Раббибиз магъа: «Туруп, Шамгъа бар. Сен этмеге герекли затлар сагъа онда айтылажакъ», – деп жавап берди.

11Нюрню шавласындан мен бир затны да гёрюп болмайгъан болуп къалдым. Мени булангъылар, билегимни тутуп, Шамгъа гелтирдилер. 12Мени яныма ерли ягьудилени арасында абуру бар, динагьлю ва Мусаны Къанунундан таймай юрюйген Гьанания деген бирев гелди+. 13О магъа: «Къардашым Савул, гёзлеринг ачылсын!» – деп айтды. Шоссагьат мен ону гёреген болуп къалдым. 14О магъа булай айтды: «Аталарыбызны Аллагьы Оьзю сюегенни билмек, Муъминни гёрюп, Ону авзундан бир сес эшитмек учун, сени сайлады. 15Сен гёрген, эшитген затларынг учун бютюн инсанланы алдында Ону шагьаты болажакъсан+. 16Гьали сен не къаравуллап токътагъансан? Тур, Ону атын тутуп, сувгъа чомдуртуп, оьзюнгню Аллагьгъа тапшурт, гюнагьларынгдан тазалан»+.

17Ерусалимге къайтып, ибадатханада дуа этип турагъанда, мен Раббибизни бир гьайран гёрюнюшде гёрдюм+. 18О магъа: «Алгъаса. Тезлик булан Ерусалимден гет, неге тюгюл мунда Мени гьакъымдагъы сени шагьатлыгъынгны къабул этмежеклер!» – деп айтды. 19Мен: «Я Рабби, мен синагоглагъа барып, Сагъа иман салагъанланы токъалагъанны ва оланы туснакълагъа салгъанны бу адамлар билелер. 20Сени шагьатынг Стефанны къаны тёгюлеген заманда, мен онда токътап, ону оьлтюрмекни арив гёрдюм, ону оьлтюрегенлени опуракъларын сакълап турдум», – деп айтдым+. 21Раббибиз магъа: «Бар, Мен сени йыракъгъа – ят халкъланы янына – йиберемен», – деп айтды.

Павел румлу асгербашыны янында

22Бу сёзлени айтгъанча, халкъ Павелге тынглап тура. Шондан сонг буса:

– Муну ер юзюнден ёкъ этмеге герек! Муну сав къоймагъа ярамай! – деп къычырып, къавгъа салмагъа башлай.

23Адамлар къычыра, опуракъларын чечип ата, гьавагъа хум чача. 24Асгербашы Павелге къаршы олар неге булай къычырагъанны себебин англамакъ учун:

– Ону бекликге элтсинлер. Къамучу булан тююп, сорав алсынлар, – деп буюра.

25Ону къамучу булан тюймек учун байлайгъан заманда, Павел оьзюню янындагъы юз асгерни башчысына:

– Сизге Румну ватандашын гьеч бир дувансыз къамучуламагъа яраймы? – деп сорай+.

26Шону эшитген юз асгерни башчысы, шоссагьат минг асгерни башчысыны янына барып:

– Сен этеген не затдыр? Бу адам чы – Румну ватандашы, – дей.

27Шонда асгербашы ону янына барып:

– Сен, гертилей де, Румну ватандашымысан? – деп сорай.

– Дюрмен, – дей Павел.

28– Магъа шо ватандашлыкъны алмакъ учун, кёп акъча харжламагъа тюшдю, – дей асгербашы.

– Мен буса ватандаш болуп тувгъанман, – дей Павел.

29Павелден сорав алмагъа гереклилер шоссагьат ону янындан таялар. Асгербашы буса Румну ватандашы болгъан Павелни тутуп байлагъаны саялы къоркъа.

Павел ягьудилени оьр мажлисини алдында

30Артындагъы гюн асгербашы, ягьудилер Павелни не учун айыплайгъанын билмеге сююп, ону бугъавларын чече. О баш дин къуллукъчулагъа ва бютюн ягьудилени оьр мажлисине жыйылсын деп буюра. Павелни гелтиртип, оланы алдында эретургъуза.

23

23^1Ягьудилени оьр мажлисини ортакъчыларына тикленип къарап, Павел:

– Къардашларым! Бугюнге ерли мен Аллагьны алдында таза намусум булан яшап гелгенмен, – дей+.

2Дин къуллукъчуланы башчысы Гьанания Павелни янында токътагъанлагъа ону авзуна урмагъа буйрукъ эте+. 3Шо заман Павел огъар:

– Сагъа Аллагь урар, гьей экиюзлю! Сен мунда магъа Къанун булан дуван этмек учун олтургъансан, оьзюнг буса Къанунгъа къаршы чыгъып, магъа урмагъа буюрасан, – дей+.

4Ону янында токътагъанлар:

– Сен Аллагьныки болгъан дин къуллукъчуланы башчысын сёкмеге нечик боласан? – дей+.

5– Къардашлар! О дин къуллукъчуланы башчысы экенни мен билмедим. Сыйлы Язывларда: «Халкъны гьакимине къаршы яман сёйлеме», – деп язылгъан чы, – дей Павел+.

6Ондагъыланы бир пайы саддукейлер, биревю пайы буса фарисейлер болгъанны англагъанда, Павел ягьудилени оьр мажлисини ортакъчыларына къычырып:

– Къардашлар! Мен фарисейлени уланы фарисеймен. Магъа оьлген адамлар тирилегенине инанагъаным саялы дуван этелер, – дей+.

7О булай айтгъанда, саддукейлер булан фарисейлени арасында эришивлюк башланып гете. Жыйын экиге бёлюне. 8Саддукейлер не оьлюмден тирилмек, не малайиклер, не ругьлар ёкъ затлар дейлер, фарисейлер буса буланы барын да къабул этелер+. 9Уллу къавгъа гётерилип гете. Фарисейлерден болгъан дин алимлер буса:

– Биз бу адамны гьеч бир яманлыгъын гёрмейбиз. Балики, гертиден де, ону булан ругь яда малайик сёйлегендир? – деп эришелер+.

10Эришивлюкню ахыры токъалашгъа айлангъан заманда, асгербашы Павелни паралап къояр деп къоркъа. О асгерлеге гелип, Павелни жыйындагъылардан чыгъарып алып, ону бекликге элтмеге буйрукъ эте.

11Артындагъы гече, Раббибиз Павелни янында токътап:

– Къоркъма! Ерусалимде сен Мени гьакъымда нечик шагьатлыкъ этдинг бусанг, Румда да шолай шагьатлыкъ этмеге герек болажакъсан, – дей+.

Павелни оьлтюрмеге сюелер

12Эртен ягьудилер жыйылып, Павелни оьлтюрмей туруп, ашамай ичмей турмагъа ант этелер. 13Шолай ант этгенлени санаву къыркъдан артыкъ бола. 14Баш дин къуллукъчуланы ва тамазаланы янына барып, олар булай дейлер:

– Биз Павелни оьлтюрмей туруп, бир зат да ашамай ичмей турмагъа ант этгенбиз. 15Энни ягьудилени оьр мажлиси ва сиз, сайки, Павелни ишине янгыдан тындырыкълы кюйде къарамагъа герекбиз деп, ону сизин яныгъызгъа гелтирсин деп, асгербашына тилегиз. Биз буса, Павел мунда етишгинче, ону ёлда оьлтюрмеге гьазир болуп турарбыз.

16Павелни къызардашыны уланы бу тилбирчиликни гьакъында эшите. Бекликге гелип, о Павелге шону билдире. 17Шо заман Павел, юз асгерни башчыларындан бирин чакъырып:

– Бу уланны минг асгерни башчысыны янына элт, муну огъар айтмагъа сюеген бир сёзю бар, – дей.

18О да шо уланны асгербашыны янына алып гелип, огъар булай дей:

– Тутулгъан Павел, мени чакъырып: «Бу уланны минг асгерни башчысыны янына элт, муну огъар айтмагъа сюеген бир сёзю бар», – деп айтды.

19Асгербашы, о уланны къолун тутуп, ону булан бир янгъа тайып:

– Сен магъа не айтмагъа сюесен? – деп сорай.

20О булай жавап бере:

– Ягьудилер, тангала Павелни ишине, сайки, янгыдан тындырыкълы кюйде къарамакъ учун, ону ягьудилени оьр мажлисине алып гелтирсин деп, сагъа тилемеге сёйлешип айланалар. 21Амма сен олагъа инанма. Неге тюгюл де, къыркъдан да артыкъ адам къамавда къаравуллап тура. Павелни оьлтюрмей туруп, олар бир зат да ашамай ичмей турмагъа ант этгенлер. Гьали олар гьазирленип, сени буйругъунгну къаравуллап токътап туралар.

22Шо заман асгербашы:

– Магъа билдирген затынгны, вёре, биревге де айтмассан, – деп буварып, уланны йибере.

Павел Къайсариягъа йибериле

23Сонг о юз асгерни эки башчысын чакъырып, олагъа булай дей:

– Къайсариягъа гетмек учун, ахшам сагьат тогъузгъа эки юз асгер, етмиш атлы ва окълары булангъы эки юз асгер гьазирлегиз. 24Павелни миндирип, Феликс гьакимни янына эсен аман етишдирмек учун атлар онгарыгъыз+. 25Булай бир кагъыз да яза:

26«Клавдий Лисийден кёп гьюрметли Феликсге салам. 27Бу адамны ягьудилер тутуп оьлтюрмеге айлангъан эдилер. Амма о румлу ватандаш экенни билгенде, мен асгерлер булан гелип етишип, ону къутгъардым+. 28Олар ону не зат саялы айыплайгъаныны себебин билмеге сююп, мен ону ягьудилени оьр мажлисине гелтирдим+. 29Ону оьзлени Къанунуна байлавлу эришивлюклерде айыплайгъанын англадым, амма оьлтюрмек яда туснакъгъа салып сакъламакъ учун ону гьеч айыбы ёкъну билдим+. 30Мен эшитген кюйде, бу адамны оьлтюрмеге тилбирчилик этип айланалар. Шогъар гёре ону мен шоссагьат сени янынга йибердим. Бу адамны айыплайгъанлагъа барып сени алдынгда сёйлесин деп буюрдум»+.

31Асгерлер, оьзлеге берилген буйрукъгъа гёре, шо гече Павелни Антипатридге етишдирелер. 32Артындагъы гюн атлылар Павелни де алып Къайсариягъа гетелер, къалгъан асгерлер буса бекликге къайталар. 33Атлылар Къайсариягъа гелгенде, гьакимге кагъызны берип, Павелни де огъар тапшуралар. 34Кагъызны охуп, гьаким Павел къайсы вилаятдан экенин сорай. О Киликиядан экенни билгенде:+

35– Сени айыплайгъанлар гелген заманда, мен сагъа тынгларман, – дей.

Сонг Павелни Гьиродну беклигинде къаравуллар булан сакъласын деп буюра.

24

Павелни айыплайлар

24^1Беш гюнден сонг дин къуллукъчуланы башчысы Гьанания, бир нече тамазалар ва дуванда оланы якълап сёйлемеге герек Тертул деген бирев булан Къайсариягъа геле. Булар гьакимге Павелни не саялы айыплайгъанын билдирелер+. 2-3Павелни чакъырып гелтиргенде, Тертул ону айыплап сёйлемеге башлай. О булай дей:

– Гьей гьюрметли Феликс! Толу даражада биз пайдаланып турагъан бу парахатлыкъны ва сени гьакъыллы иш гёрювюнгню натижасында ягьуди халкъны яшавун яхшылашдыргъан тюрленивлени биз гьар заман ва гьар ерде уллу разилик булан къабул этебиз. 4Сени кёп заманынгны алмас учун, сагъа хас болгъан рагьмулулукъ булан бизге бир аз заман тынгламакълыгъынгны тилейбиз. 5Бу адам бир питнечи ва дюньяны гьар еринде яшайгъан бары да ягьудилени арасына хозгъавул салагъан назарет дин агъымыны башчыларындан бириси экенни биз токъташдыргъанбыз+. 6-7Бу бизин ибадатханабызны мурдарламагъа да айланды. Шогъар гёре биз ону тутдукъ[*]+. 8Павелден сорав алсанг, биз ону не саялы айыплайгъаныбызны оьзюнг де билмеге болурсан.

9Ягьудилер де огъар этилеген айыплавлар герти деп токъташдыралар. 10Гьаким Павелге сёйлесин деп ишара эте. Жавап бере туруп, Павел булай дей:

– Кёп йылланы боюнда сен бу ягьуди уьлкеде дуван этип турагъанынгны мен билемен. Шо саялы бек сююп оьзюмню якъламагъа гиришемен. 11Мен Ерусалимге ибадат этмек учун гелгенли он эки гюнден артыкъ болмайгъанны токъташдырмагъа сагъа къыйын болмажакъ. 12Ибадатханада мени гьеч ким булан эрише туруп, я синагогда, яда шагьарны башгъа бир еринде халкъны арасына хозгъавул сала туруп гёрмегендир. 13Магъа къаплайгъан айыпланы да булар гьеч исбат этмеге болмаслар. 14Булар дин агъым деп айтагъан Ёлгъа гёре мен, гертилей де, аталарыбызны Аллагьына ибадат этегенимни сенден яшырмайман. Мусаны Къанунунда ва пайхаммарланы китапларында язылгъан бары да затлагъа иман саламан. 15Муъминлер, шолай да муъмин болмагъанлар тирилер деп, ягьудилер йимик мен де Аллагьгъа умут этемен+. 16Шо саялы Аллагьны ва адамланы алдында намусум таза болсун учун, оьзюм де даим къаст этемен+.

17Кёп йыллардан сонг жыйылгъан садагъаланы халкъыма бермек ва къурбанлар этмек учун, мен Ерусалимге гелдим+. 18Мен тазаланыв адатны кютдюм ва ибадатханада ягьудилер мени шо ишлер булан машгъул болуп турагъан заманда тапдылар. Мени айланамда халкъ ёкъ эди, низамсызлыкълар да болмады+. 19Эгер магъа къаршы айтмагъа гьеч заты бар буса, мени айыплап, шо заман ибадатханада болгъан асиялы ягьудилер де сени алдынгда мунда токътамагъа герек эдилер. 20Яда ягьудилени оьр мажлиси менден сорав алагъан заманда, Мусаны Къанунуна къаршы мени не айыбымны тапгъанын гьали мунда барлар айтсынлар. 21Янгыз оланы арасында турагъанда, къычырып: «Оьлген адамлар тирилегенине инанагъаным саялы, магъа дуван этелер», – деп айтгъан биргине бир сёзюм, балики, мени айыбымдыр+?

22Раббибизни ёлу гьакъында яхшы англаву булангъы Феликс, оланы ишине къаравун бёлюп:

– Асгербашы Лисий гелгенден сонг, сизин ишигизге гёре дуван этермен, – дей.

23О юз асгерни башчысына Павелге къаравул салып сакъламакъны, огъар енгилликлер болдурмакъны, къурдашларына ону тарыкъ герегини гьайын этмеге къоймакъны буюра.

24Бир нече гюнден сонг Феликс Друсила деген ягьуди къатыны булан геле. Павелни чакъыртып, о Иса Месигьге иман салмакъны гьакъында ону сёйлейгенине тынглай. 25Павел муъминликни, оьзюн енгип сакълап болмакъны ва къыяматгюн болагъан Аллагьны дуван этивюню гьакъында сёйлегенде, Феликс, къоркъуп йиберип:

– Бугюнге таман! Заманым болгъанда, мен сени дагъы да чакъыртарман, – дей+.

26Шону булан бирге о Павел оьзюне урушбат берир деп де умут эте. Шогъар гёре Феликс, Павелни заман заман янына чакъыртып, ону булан лакъыр эте. 27Арадан эки йыл оьтген сонг, Феликсни орнуна Поркий Фест геле. Ягьудилеге ярамакъ учун, Феликс Павелни туснакъда сакълай.

25

Павел пачаны дуванын талап эте

25^1Гьаким болуп уьч гюнден сонг Фест Къайсариядан Ерусалимге гете. 2Баш дин къуллукъчулар ва ягьудилени абурлу адамлары, Павелге айыплар салмакъ учун, Фестни янына гелелер. 3Олар Фестге, оьзлеге бир рагьму этип, Павелни Ерусалимге йиберсин деп бек тилейлер. Оьзлер буса ёлда Павелни оьлтюрмек учун алданокъ сёйлешген болгъан+. 4Амма Фест:

– Къайсарияда Павелни къаравуллар сакълап тура, узакъ къалмай оьзюм де онда баражакъман. 5Олай буса сизин абурлу адамларыгъыздан гелип болагъанлары мени булан гелсин. Павелни этген терс иши бар буса, ону онда айыпласын, – деп жавап бере.

6Оланы янында сегиз яда он гюнден артыкъ турмай, Фест Къайсариягъа къайта. Артындагъы гюн барып дуванханада олтуруп, Павелни гелтирсинлер деп буйрукъ эте. 7Павелни гелтирелер. Ерусалимден гелген ягьудилер Павелни къуршап алалар. Огъар бир кёп авур айыпланы салалар, амма оланы исбат этип болмайлар. 8Сонг Павел оьзюн якълап булай дей:

– Мен я ягьудилени Къанунуна, я ибадатханагъа, яда Румну пачасына къаршы бир яман иш де этмегенмен.

9Амма Фест, ягьудилеге ярамагъа сююп, Павелге:

– Ерусалимге барып, сагъа этилеген бу айыплавлагъа гёре дуванны мен онда этгенни сюемисен? – деп сорай.

10Павел булай дей:

– Мен Румну пачасыны дуванын къаравуллап токътагъанман, дуван да магъа мунда этилмеге герек. Сен оьзюнг де яхшы билеген кюйде, мен ягьудилеге къаршы гьеч бир яман иш этмегенмен+. 11Эгер мен бир яман неде оьлюмге лайыкълы бир иш этген бусам, оьлюп гетмекден де баш къачырмайман. Эгер ягьудилер мени айыплайгъан яман ишлер мени уьстюмде ёкъ буса, бирев де мени оланы къолуна берип болмас. Мен Румну пачасыны дуванын талап этемен.

12Шо заман Фест, мажлис булан сёйлешип:

– Сен Румну пачасыны дуванын талап этесен, сен ону янына баражакъсан, – деп жавап бере+.

Фест Агърипа пача булан сёйлей

13Бир нече гюнлерден сонг, Фестни гьюрметлемек учун, Агърипа пача Береника булан Къайсариягъа геле. 14Олар онда бир нече гюнлер къалалар. Фест, пачагъа Павелни ишин англата туруп, булай дей:

– Мунда туснакъда Феликс къоюп гетген бир адам бар. 15Мен Ерусалимге баргъан заманда, ягьудилени баш дин къуллукъчулары ва тамазалары, айыплар салып, огъар дуван этмекни талап этдилер. 16Мен олагъа, айыпланагъан гьар кимни шо адамны айыплайгъанлар булан бет бетге тургъузмайлы ва огъар айыпдан якъланмакъ учун имканлыкъ бермейли, огъар дуван этмек румлуланы адаты тюгюл деп жавап бердим. 17Олар мунда гелгенде, гьеч артгъа салмайлы, артындагъы гюн, дуванны чакъырып, мен о адамны гелтирсин деп буюрдум. 18Айыплайгъанлар туруп бу адамны мен ёрайгъан бир терс ишин де гёрсетип болмадылар. 19Олар ону булан оьзлени дини гьакъында ва оьлген Иса деген биревню гьакъында эришивлюклер юрютдюлер. Павел буса О сав деп токъташдырды+. 20Бу жура масъалаланы нечик юрютмеге герегин билмейгениме гёре, мен огъар Ерусалимге барып, онда бу масъалагъа гёре дуван этилгенин сюймейми экен деп сорадым. 21Павел оьзюню ишине гёре Румну пачасы дуван этгенин талап этегени саялы, ону пачаны янына йибергинче, мунда сакъласын деп буйрукъ этгенмен.

22Агърипа Фестге:

– Шо адамгъа мен оьзюм тынгламагъа сюер эдим, – дей.

– Тангала сен огъар тынгларсан, – дей Фест.

Павел Агърипа пачаны алдында

23Артындагъы гюн Агърипа ва Береника, бек арив безенип, асгербашлары ва абурлу адамлар булан бирче дуванханагъа гелелер. Фестни буйругъу булан Павелни гелтирелер. 24Фест булай дей:

– Агърипа пача! Бизин булан мунда бар бары да адамлар! Сиз бу адамны гёресиз. Ерусалимдеги ва мундагъы ягьудилени барысы да, бу адамгъа байлавлу болуп мени яныма гелип, муну сав къоймагъа ярамай деп къычыра эди+. 25Амма мен оьлюм дуван этмеге чакъы о терс этген ишин тапмадым. О оьзюне Румну пачасы дуван этсин деп талап этгени саялы, ону йибермеге токъташдым+. 26Амма уллу пачагъа язмакъ учун, мени мекенли бир сёзюм де ёкъ. Шогъар гёре ону сизин алдыгъызгъа, айрокъда, Агърипа пача, сени алдынга гелтиргенмен. Бу ишге къаралгъан сонг, пачагъа язмагъа мекенли бир зат болур. 27Мен ойлайгъан кюйде, айыбын чыгъармай туруп, туснакъны Румну пачасыны ягъына йибермеге тийишли тюгюл.

26

26^1Агърипа Павелге: Сагъа оьзюнгню якълап сёйлемеге изну бериле, – дей.

Къолун оьрге гётерип, Павел оьзюн якълап сёйлемеге башлай:+

2– Агърипа пача! Сени алдынгда ягьудилер мени уьстюме салагъан бары да айыплавлардан оьзюмню якълап сёйлемеге болагъаныма бугюн оьзюмню насипли гьисап этемен. 3Ягьудилени адатларын ва бары да эришивлю масъалаларын сен айрокъда яхшы билесен. Шо саялы магъа сабурлукъ этип тынгламагъынгны тилеймен.

4Яш йылларымдан башлап мен оьз халкъымны арасында, сонг буса Ерусалимде нечик яшагъанымны бары да ягьудилер яхшы билелер+. 5Олар мени тезден таныйлар. Эгер шагьатлыкъ этмеге сюйсе, мен фарисей болгъанны ва бизин дин бёлюгюбюз къатты кюйде талап этеген ёлда яшагъанымны токъташдырмагъа болурлар+. 6Бугюн буса Аллагь ата бабаларыбызгъа этген ваъда яшавгъа чыгъажагъын къаравуллайгъаным саялы, мен дуванны алдында токътагъанман. 7Исрайылны он эки уланындан болгъан наслусу, гечеси гюню булан Аллагьгъа къуллукъ эте туруп, шо этилген ваъданы яшавгъа чыгъагъанын къаравуллай. Муна шо саялы, гьей Агърипа пача, ягьудилер бугюн мени айыплайлар+. 8Аллагь оьлюлени тирилтмеге болагъанын сиз неге инанмагъа ярамайгъан зат деп гьисап этесиз+?

9Тюзю, назаретли Исаны атына къаршы ябушмакъ учун, кёп затны этмеге герек деп мен оьзюм де ойлаша эдим+. 10Ерусалимде мен шолай этме де этдим. Баш дин къуллукъчулардан ихтияр алып, мен Аллагьны халкъыны бир кёплерин туснакълагъа салдым ва оланы оьлтюрегенде, олагъа къаршы тавуш бердим+. 11Оланы имандан тайдырмакъ учун, бары да синагогларда олагъа кёп керенлер жаза бердирдим. Олагъа бакъгъан якъда мени оьчлюгюм о даражада гючлю эди чи, оланы гьызарламакъ учун, гьатта Ягьудеядан тышдагъы шагьарлагъа да бара эдим+.

12Шо мурат булан бир керен мен баш дин къуллукъчуланы ихтияры ва тапшуруву булан Шамгъа да бардым+. 13Ёл уьстюнде тюшге таба вакъти, гьей Агърипа пача, мен кёкден таба гелеген бир нюр гёрдюм. Ону гюнню шавласындан да гючлю ярыгъы мени ва мени булангъыланы шавлаландырып къойду. 14Биз барыбыз да ерге йыгъылдыкъ. Мен: «Савул, Савул, Мени не учун гьызарлайсан? Учу итти хынжалгъа багъып юрюмеге нечик къыйын буса, Магъа къаршы чыгъып юрюмеге де шолай къыйындыр», – деп ягьудиче сёйлейген бир сесни эшитдим. 15Мен де: «Сен Кимсен, я Рабби?» – деп сорадым. О булай айтды: «Мен сен гьызарлайгъан Исаман. 16Гьали гётерилип, эретур. Мен сагъа, янгыз сен гёрген затланы тюгюл, энниден сонг Мен сагъа гёрсетежек затланы да къуллукъчусу ва шагьаты болсун деп гёрюндюм. 17-18Ягьуди халкъдан ва ят халкълардан сени къутгъаражакъман. Ят халкълар гёзлерин ачсын, къарангылыкъдан ярыкъгъа ва иблисни гьакимлигинден чыгъып, Аллагьгъа бакъсын учун, Мен сени гьали оланы янына йибережекмен. Магъа иман салмакъ булан олар да гюнагьларындан тазаланмагъа ва Аллагьны халкъыны арасында болмагъа болсун учун, сени оланы янына йибережекмен»+.

19Шогъар гёре, гьей Агърипа пача, мен кёклерден гёрюнгенине къаршылыкъ этме болмадым. 20Башлап Шамда, сонг Ерусалимде ва бютюн Ягьудеяда яшайгъанлагъа ва ят халкълагъа, гюнагь ишлер этеген ёлдан тайып, Аллагьны ёлуна къайтып, гертиден де алышынгъанын гёрсетсин деп билдирип юрюдюм+. 21Шо себепден, ягьудилер мени ибадатханада тутуп, оьлтюрмеге къаст этдилер+. 22-23Амма Аллагь магъа кёмек этди, бугюн болгъунча да магъа кёмек этип тура. Ону кёмеги булан мен мунда токътагъанман. Болажакъны гьакъында пайхаммарлар ва Муса Месигь оьлмеге ва биринчилей болуп оьлюмден тирилмеге, О Оьзюню халкъына ва ят халкълагъа нюр яймагъа герек деп айтгъан. Шолай болма да болду. Мен шондан башгъа бир затгъа да бары да халкъны алдында шагьатлыкъ этмеймен+.

24Павел оьзюн якълап булай сёйлеп турагъанда, Фест:

– Сен гьакъылынгны тас этгенсен, Павел! Кёп охумакълыкъ сени гьакъылдан тайышдыргъан, – деп къычыра.

25– Мен гьакъылдан тайышмагъанман, гьюрметли Фест. Мен янгыз герти ва гьакъыллы сёзлер сёйлеймен. 26Агърипа пача бу жура ишлени яхшы биле. Мен ону булан тартынмай сёйлемеге боламан. Гьеч бир зат огъар билинмей къалмагъанына мен инанаман, неге тюгюл бары да болгъан зат бары халкъны гёз алдында болду. 27Агърипа пача, сен пайхаммарланы сёзлерине инанамысан? Билемен, инанасан, – дей Павел.

28– Мени шулай тез Исаны якъчысына айландырып къоярман деп эсинге гелеми? – дей Агърипа.

29– Тез болсун, геч болсун – башгъалыгъы ёкъ. Янгыз сен тюгюл, магъа тынглайгъанлар барысы да, бу шынжырлар булан бугъавланып тюгюл, мени йимик болсун деп, мен Аллагьгъа ялбараман, – дей Павел+.

30Агърипа, Фест, Береника ва олар булан онда олтургъанлар туралар. 31Ондан чыкъгъан заманда, олар оьз арасында:

– Бу адам оьлтюрмеге яда туснакъгъа салып сакъламагъа тюшеген кюйде бир зат да этмеген, – деп сёйлейлер+.

32– Эгер бу адам Румну пачасыны дуванын талап этмей буса, муну буссагьат азат этип къоймагъа да яражакъ эди, – дей Агърипа Фестге+.

27

Павел Румгъа йибериле

27^1Денгиз булан биз Италиягъа гетмеге токъташгъанда, Павелни ва бир бир оьзге туснакъланы Августну асгерлеринден Юлий деген юз асгерни башчысына тапшурдулар+. 2Биз Адрамитосдан гелген гемеге минип ёлгъа тюшдюк. О Асия вилаятыны денгиз ягъалардагъы шагьарларына бара эди. Салоникден македониялы Аристарх да бизин булан эди+.

3Артындагъы гюн Сайдангъа гелдик. Юлий Павелге яхшы къарады: огъар къурдашларыны янына бармагъа, олардан тарыкъ герегин алмагъа къойду. 4Ондан чыгъып, къаршы эшеген еллерден къутулмакъ учун, Кипрни икъ янындан таба оьтдюк. 5Киликия булан Памфилияны янындан юзюп оьтюп, Ликиядагъы Мира шагьарына гелдик. 6Мунда Искендериядан гелип Италиягъа барагъан бир гемени табып, асгербашы бизин шогъар миндирди+.

7Бир нече гюнлер биз аста булан юздюк ва гьарангъа Книд деген шагьаргъа гелдик. Ел бизге къаршы уьфюре эди. Шо саялы дагъы ари ёлубузну узатып болмай токътадыкъ. Салмон деген бурунну бою булан Критни икъ янындан таба юздюк. 8Гьарангъа ону янындан оьтген сонг, Ласея шагьарны ювугъундагъы Гёзел Къолтукълар деп айтылагъан бир ерге гелдик.

9Биз кёп заманны тас этдик. Оразаны гюню[*] де оьтгенге гёре, ёлну дагъы узатмакъ къоркъунчлу бола эди. Павел булай буварды:

10– Гьей адамлар! Бу бизин сапарыбыз балагьгъа тарыжагъын билемен. Уьстюндеги югю булан гемебизни ва оьзюбюзню тас этмеклик бар. 11Амма асгербашы Павелни сёзлерине тынгламай, гемени юрютювчюсю ва еси айтагъанны этди. 12Денгиз къолтукъ къышламакъ учун онгайлы ер тюгюл экени саялы, гемедегилени кёплери ондан денгизге ёл чыкъмагъа токъташдылар. Имканлы болса, олар Фениксге барып, онда къышламагъа хыял этдилер. Феникс буса – Критни къыбла гюнбатыш ва темиркъазыкъ гюнбатыш еллеринден сакълангъан бир къолтугъу.

Гючлю алатолпан

13Къыбладан таба юваш ел эшмеге башлагъанда, гемедегилер оьзлер къаравуллайгъан зат болду бугъай деп ойлашдылар. Олар гемени лабарын гётерди ва Критни ягъа бою булан юзмеге башладылар. 14Узакъ къалмай Критден таба «Темиркъазыкъ гюнтувуш ел» деп айтылагъан оьтесиз бек гючлю бир ел чыгъып гетди+. 15Бизин юзмеклигибиз толу кюйде елден асылы болуп токътады. Гемечилер гемебизни тийишли кюйде юрютюп болмай эди. Елге къаршы туруп болмагъанда, толкъунлар гемени сюйген янына буруп алып гете эди. 16Кавда деген гиччи бир атавну икъ янындан таба оьтгенде, къайыгъыбызны гьарангъа гётерип байлап бегитдик. 17Ону гётергенден сонг, тюпден таба аркъанлар булан байлап, гемечилер гемени бегитди. Суртис деген сайлыкъгъа чыгъып къаларбыз деп къоркъуп, олар лабар ташлады, сонг гемени ел алып юрюдю. 18Артындагъы гюн алатолпан гётерилип тургъаны саялы, гемечилер гемени уьстюндеги юкню ташламагъа башлады. 19Уьчюнчю гюн буса къоллары булан гемени тарыкъ герегин де ташлады. 20Кёп гюнлени узагъында не гюнеш, не юлдузлар гёрюнмеди. Гючлю алатолпан буса токътамай эди. Биз бу балагьдан къутуларбыз деп гьеч умут этмей эдик.

21Адамлар хыйлы гюнлер ашсыз сувсуз къалды. Шо заман Павел туруп булай айтды:

– Гьей адамлар! Мен айтгъангъа тынглап, Критден гетмеге тарыкъ тюгюл эдигиз. Шо заман бу балагьлар ва зараллар болмажакъ эди. 22Гьали буса мен сизин ругьдан тюшмей турмагъа чакъыраман. Сизин биригиз де оьлмежексиз, янгыз геме бузулажакъ. 23Бу гече мен Оьзюнюкю болгъан ва Оьзюне къуллукъ этеген Аллагь йиберген малайик яныма гелип:+
24«Къоркъма, Павел! Сен Румну пачасыны алдында токътамагъа герексен. Сени булан бирче гемеде юзегенлени барысы да Аллагьны рагьмусу булан сав къалажакъ», – деп айтды+. 25Шо саялы, гьей адамлар, ругьдан тюшмей туругъуз. Бары да зат магъа айтылгъан кюйде болажагъына мен Аллагьгъа инанаман. 26Биз къайсы буса да бир атавгъа чыгъып токътамагъа герекбиз+.

27Он дёртюнчю гюн биз Адриа денгизде[*] юздюк. Гечортагъа таба гемечилер ювукъда бир къуру ер барны гьис этдилер. 28Теренликни оьлчегенде, къыркъ метрге ювукъ бар эди. Бир нечакъы замандан сонг бирдагъы оьлчедилер: энни отуз метрге ювукъ бар эди. 29Таш ярлагъа барып урунарбыз деп къоркъуп, гемени артындан таба дёрт лабарны ташладылар ва тез тез эртен болсун деп дуа этдилер. 30Гемечилер гемеден къачмагъа сюйдюлер: олар гемени ал ягъындан лабар ташламагъа сюебиз деген зат булан сувгъа къайыкъны тюшюрмеге къарадылар. 31Шо заман Павел асгербашына ва асгерлеге:

– Эгер олар гемеде къалмаса, сиз къутулуп болмассыз, – деди.

32Шо заман асгерлер къайыкъны тутуп сакълагъан аркъанланы гесди, о да денгизге тюшюп гетди. 33Тангны алдында Павел, барыбызгъа да ашасын деп тилеп, булай айтды:

– Бу гьалда турагъаныбыз бугюн он дёртюнчю гюн. Шо гюнлени ичинде сиз бир зат да ашамагъансыз. 34Тилеймен сизге, бир зат сама ашагъыз. Сав къалмакъ учун, сиз ашамагъа герексиз. Сизин башыгъыздан бир тюк де тюшмежек+.

35Шолай да айтып, Павел экмек гесек алып, барыны да алдында Аллагьгъа шюкюрлюк этип, сындырып ашамагъа башлады+. 36Барысы да ругьланып, ашамагъа гиришдилер. 37Гемеде барысы да эки юз етмиш алты адам бар эди. 38Адамлар ашап тойгъан сонг, гемени уьстюндеги будайны тёгюп, ону енгил этмеге башлады.

39Ярыкъ болгъанда, гемечилер таныш тюгюл топуракъны гёрдюлер. Тек къайырчакъ бир ерни эс этип, бажарылса, гемени шонда багъып чыгъарып токътатмагъа сюйдюлер. 40Лабарланы уьзюп, оланы денгизде къойдулар. Бир вакътини ичинде олар гемени эки янгъа бурагъан къалакъларын бегитеген аркъанларын чечдилер. Гиччи елкенни елге къаршы якъгъа бакъдырып, ягъагъа ювукълашма башладылар. 41Геме, къайыр жыйылгъан бир ерге тюшюп, къуруда олтурду. Гючлю толкъунлар уруп, гемени арт ягъын сындырмагъа башлады.

42Туснакъланы гьеч бириси де юзюп чыгъып къачмасын деп, асгерлер оланы оьлтюрюп къоймагъа сюйдюлер. 43Амма асгербашы, Павелни къутгъармагъа сююп, асгерлени шо къастын кютмеге къоймады. О юзюп билегенлеге, башлап сувгъа тюшюп, юзюп къуру ерге чыкъмагъа буюрду+. 44Къалгъанлагъа буса такъталаны уьстюнде яда гемени сынгъан гесеклерини уьстюнде оьзюню арты булан юзмеге буюрду. Шолайлыкъда, бары да къутулуп къуругъа чыкъды.

28

Мальтада

28^1Къутулуп ягъагъа чыкъгъан сонг, биз бу атавну аты Мальта экенни билдик. 2Ерли халкъ бизин бек яхшы къаршылады. Бир токътавсуз янгур ява эди. Сувукъ экени саялы, олар от ягъа эдилер. Бизин де отда исинмеге чакъырдылар. 3Павел, агъачлар жыйып, отгъа салды. Шонда отдан къутулмакъ учун, агъачланы арасындан чыгъып, бир йылан ону билегине илинип къалгъанын барысы да гёрдю. 4Павелни билегине илинген йыланны гёрген заманда, ерли адамлар бир бирине:

– Бу, шексиз кюйде, адам оьлтюреген гишидир. Денгизден къутулса да, тийишли жазадан чы къутулмады, – деп сёйледилер.

5Амма Павел йыланны силкип отгъа ташлады, оьзюне буса бир зарал да болмады+. 6Олар ону билеги шишер яда о оьлюп йыгъылар деп къаравуллай эдилер. Олар Павелге кёп заман къарап турдулар, огъар буса бир зат да болмады. Сонг бир бирине:

– Бу бир аллагьдыр, – деп сёйлемеге башладылар+.

7Шо ерни ювугъунда атавну гьакими болгъан Публий деген адамны мюлклери бар эди. Уьюне чакъырып, о бизин уьч гюнню узагъында къонакъ этип сыйлады. 8Публийни атасы иссиликден ва къанкъурсакъдан авруп ята эди. Павел, ону янына гирип, дуа этип, уьстюне къолларын салып, ону сав этди+. 9Шону гёргенде, атавдагъы башгъа аврувлулар да, ону янына гелип, сав болмагъа башладылар. 10Атавну халкъы бизге кёп гьюрмет этди. Денгизге чыгъагъан вакътибизде бизин бары да тарыкъ герек болагъан зат булан таъмин этди.

Румгъа гелив

11Уьч айдан сонг биз Искендериядан гелген, атавда къышны оьтгерген «Диоскур» деген бир геме булан денгизге чыкъдыкъ+. 12Сиракузгъа гелип, уьч гюн онда къалдыкъ. 13Ондан чыгъып, Региягъа гелдик. Бир гюнден сонг къыбла ел уьфюрмеге башлады. Экинчи гюн Путеолгъа гелдик. 14Онда иман къардашларыбыз булан ёлукъдукъ. Олар бизин етти гюн оьзлени янында къалма рази этдилер. Сонг Румгъа гелдик. 15Румдагъы иман къардашларыбыз, бизин гьакъыбыздан эшитип, ондан Аппий Майдангъа ва Уьч Къонакъ уьйге ерли бизин къаршыламагъа гелдилер. Оланы гёрген заманда, Павел Аллагьгъа шюкюрлюк этди ва ругьланды. 16Румгъа гелгенде, Павелге сакълайгъан къаравулу да булан бирге айры яшама изну берилди.

Павел Румда Сююнч Хабарны билдире

17Уьч гюнден сонг Павел ягьудилени арасындан абурлу адамланы бир ерге чакъыра. Олар жыйылгъан заманда, булай дей:

– Къардашлар! Мен халкъыбызгъа ва ата бабаларыбызны адатларына къаршы гьеч бир зат этмесем де, Ерусалимде тутулуп туснакъ этилип, румлуланы къолуна берилдим. 18Олар менден сорав алдылар. Оьлюм дуван этмеге чакъы бир гюнагьым да ёгъу саялы, мени азат этмеге сюйдюлер+. 19Амма ягьудилер шогъар къаршы чыкъдылар, мен де Румну пачасыны дуванын талап этмеге борчлу болдум. Амма мен халкъым гьеч айыплы деп айтмайман. 20Шо саялы сизин булан ёлукъмагъа ва сёйлемеге сююп, мен сизин мунда чакъыргъанман. Сиз Исрайылны азат этежек деп инангъан Месигьге умут байлагъаным учун, мен муна бу шынжырлар булан бугъавлангъанман.

21Олар да огъар булай дей:

– Сени гьакъынгдан биз Ягьудеядан кагъызлар алмадыкъ. Иман къардашлардан гьеч бириси де мунда гелип бизге бир зат да билдирмеди яда сени уьстюнгден бирев де бир яман сёз де сёйлемеди. 22Амма сени къаравларынгны гьакъындан биз сенден оьзюнгден эшитмеге сюебиз, неге тюгюл гьар ерде бу дин бёлюкге къаршы эришивлюклер юрюлегени бизге белгили.

23Павелге бир гюн белгилеп, кёп адамлар о яшайгъан уьйге ону янына гелелер. Павел де эртенден ахшам болгъунча олагъа Аллагьны гьакимлиги гьакъда англата ва шагьатлыкъ эте. Мусаны Къанунуна ва пайхаммарланы китапларына асасланып, оланы Исагъа иман салдырмагъа къаст эте+. 24Ону сёзлерине бирлери инаналар, бирлери буса инанмайлар. 25Бир бири булан разилешип болмай, адамлар гетип барагъанда, Павел олагъа булай сёзлени сёйлей:

– Ешая пайхаммардан таба Аллагьны Ругьу сизин ата бабаларыгъызгъа булай гьакъ сёзлени айтгъан:+

26Бу халкъны янына барып айт: сиз тынглап туражакъсыз, амма
англамажакъсыз; къарап туражакъсыз, амма гёрмежексиз.

27Неге тюгюл де, бу халкъны юреги ташгъа дёнген, оланы
къулакълары гьаран эшите ва олар гёзлерин юмгъанлар.

Ёгъесе, гёзлери булан гёрер эди, къулакълары булан эшитер эди,
юреги булан англар эди, Магъа багъар эди ва Мен оланы
сав этер эдим+.

28Шо саялы Аллагьны къутгъарыву гьакъындагъы хабар ят халкълагъа да йиберилген. Олар да шо хабарны эшитежеклер! Сиз шону билгенни сюемен. [+
29][*]

30Павел оьзюню харжы булан Румда дагъы да эки йыл яшай ва янына гелгенлени барысын да къабул эте. 31О адамлагъа Аллагьны гьакимлигин гьеч пуршавсуз ва тартынмайлы билдирип, Раббибиз Иса Месигьни гьакъында англатып тура+.

* 1:2 Элчи (грекче «апостолос») – Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы элчилер болуп токътагъанлар.

* 1:13 Элинсюер – он эки элчиден бириси болгъан Симон алда «Элинсюерлер» деген дин жамият къурумну ортакъчысы болгъан буса ярай. Шо къурум Ягьудеяны румлуланы зулмусундан савутну гючю булан къутгъармагъа къаст эте болгъан.

* 2:1 Ашлыкъ тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Пасха байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

* 2:31 Месигь – Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан. Сёзлюкге де къара.

* 4:1 Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

* 4:1 Саддукейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Сёзлюкге де къара.

* 4:5 Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан.

* 4:36 Левийлер – ибадатхананы къуллукъчулары. Сёзлюкге де къара.

* 5:34 Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Сёзлюкге де къара.

* 7:4 Килданилер – бырынгъы Месопотамияда яшагъан бир халкъ.

* 8:37 Бир бир грекче къолъязывларда «Филип огъар: „Эгер бютюн юрегингден иман сала бусанг, дагъы бир зат да тарыкъ тюгюл“, – дей. О да: „Иса Месигь Аллагьны Уланы экенине иман саламан“, – деп жавап бере» деген аят да ёлугъа.

* 8:39 Бир бир грекче къолъязывларда бу аятда «Эфиоп Аллагьны Ругьун къабул эте, Раббини малайиги буса Филипни алып гете» деген сёзлер де ёлугъа.

* 9:36 Дорка – бу ат грекчеден «жайран» деп гёчюрюле.

* 13:14 Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Сёзлюкге де къара.

* 14:14 Уьстюндеги опуракъларын йыртыв – бек къыйналмакълыкъны, къайгъырмакълыкъны белгиси гьисапда этилеген бир иш.

* 15:34 Бир бир грекче къолъязывларда «Амма Сила онда къалма токъташды» деген аят да ёлугъа.

* 17:18 Эпикурчулар – Эпикур деген грек философну якъчылары; олар ругь рагьатлыгъы инг оьр даражадагъы леззет, напсыны рази этмек яшавну маънасы деп токъташдыра болгъанлар. Олар дагъы да инсанны яшаву учун аллагьланы агьамиятлыгъы ёкъ, инсанланы яшаву аллагьлар булан байлавлу тюгюл деп токъташдыра болгъанлар.

* 17:18 Стоячылар – Зенон деген грек философ яратгъан философия агъымны якъчылары. Зенон якъчыларын Стоя деген ерде жыя болгъан. Олар, Аллагь аламны яратса да, О инсанланы ишлерине къошулмай деп гьисап эте болгъанлар.

* 17:19 Ареопакъ – бырынгъы Афинадагъы оьр дуван ва шолай да гьар тюрлю масъалалар къаралагъан ер.

* 19:29 Театр – башлапгъы вакътилерде уьстю ачыкъ, кёп адамлар жыйылып олтуруп болагъан ер. Театрда халкъны яшаву булан байлавлу агьамиятлы масъалалагъа да къарала болгъан.

* 24:6-8 Бир бир грекче къолъязывларда «Оьзюбюзню Къанунубуз булан дуван этмеге сюйген эдик. 7 Амма Лисий деген асгербашы гелип, муну бизин къолубуздан гюч булан чыгъарып алды. 8 Муну айыплайгъанлагъа сени янынга гелсин деп буюрду» деген аятлар да ёлугъа.

* 27:9 Оразаны гюню – ягьудилени гюзню башындагъы айрыча агьамиятлы гьисаплангъан гюню.

* 27:27 Адриа денгиз – Орта денгизни Италия, Сицилия ва Греция пачалыкъларыны арасындагъы бир бёлюгюне бырынгъы заманларда шолай айта болгъан.

* 28:29 Бир бир грекче къолъязывларда «Бу сёзлени эшитген заманда, ягьудилер бир бири булан кёп эрише туруп чыгъып гетелер» деген аят да ёлугъа.

+ 1:1 Лкъ 1:3, Мк 16:19, Лкъ 24:51

+ 1:3 Мат 28:17, Мк 16:14, Лкъ 24:15-49, Югь 20:19-29, 1 Кор 15:5-7

+ 1:4 Лкъ 24:49
+ 1:5 Лкъ 3:3,
+ 1:6 Лкъ 17:20, Лкъ 19:11
+ 1:7 1 Сал 5:1

+ 1:8 Элч 8:1, Элч 8:14, Лкъ 24:48-49, Мк 16:15

+ 1:9 Мк 16:19
+ 1:10 Мк 9:3, Югь 20:12
+ 1:11 Мат 16:27
+ 1:12 2 Пач 15:30,
+ 1:13 Мат 10:2-4, Мк 3:17-18, Лкъ 6:14-16

+ 1:14 Мк 3:31, Мк 6:3, Югь 2:12, Югь 7:3, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 1:16 Лкъ 22:47, Лкъ 22:37, Лкъ 24:44
+ 1:17 Югь 6:71, Югь 13:21
+ 1:19 Мат 27:8
+ 1:20 Заб 68:26, Заб 108:8
+ 1:22 Лкъ 3:3, Лкъ 24:48
+ 1:23 Элч 18:7, Кол 4:11
+ 1:24 3 Пач 8:39, Элч 15:8
+ 1:26 Айт 16:33

+ 2:1 Чыгъ 23:16, Чыгъ 34:22, Лев 23:15, Такр 16:9, Элч 20:16

+ 2:3 Мат 3:11

+ 2:4 Элч 4:31, Элч 13:52, Лкъ 24:49, Элч 1:4-5

+ 2:11 Элч 6:5, Элч 13:43
+ 2:13 1 Кор 14:23
+ 2:19 Мат 24:30, Лкъ 21:11, Вагь 8:7
+ 2:20 Вагь 6:12
+ 2:21 Рум 10:13
+ 2:22 Югь 3:2
+ 2:23 Лкъ 22:22, Лкъ 23:33
+ 2:24 Лкъ 24:5-6, Рум 8:11
+ 2:25 Заб 15:8-11

+ 2:27 Аюб 33:28, Заб 29:4, Заб 48:16, Заб 85:13,

+ 2:28 Мат 7:14, Заб 15:8-11, Элч 13:35
+ 2:29 3 Пач 2:10, Элч 13:36
+ 2:30 2 Пач 23:2, 2 Пач 7:12-16, Заб 131:11
+ 2:31 Заб 15:10

+ 2:33 Заб 109:1, Мк 16:19, Элч 7:55-56, Рум 8:34, Ягь 1:3

+ 2:34 Заб 109:1, Лкъ 20:42-43
+ 2:37 Лкъ 3:10, Элч 16:30
+ 2:38 Мк 1:4, Элч 10:48, Лкъ 11:13, Элч 8:15
+ 2:39 Эф 2:13
+ 2:44 Элч 4:32-37
+ 3:2 Элч 14:8
+ 3:6 2 Кор 6:10
+ 3:7 Мк 1:31, Мк 5:41, Мк 9:27, Элч 9:41
+ 3:8 Элч 14:10
+ 3:11 Югь 10:23, Элч 5:12

+ 3:13 Чыгъ 3:6, Югь 8:54, Югь 17:1, 2 Пет 1:17, Лкъ 23:14, Югь 19:12

+ 3:14 Лкъ 23:18
+ 3:17 Элч 13:27, 1 Тим 1:13
+ 3:21 Лкъ 1:69-70, Рум 1:2
+ 3:22 Такр 18:15-16, Мат 17:5, Элч 7:37
+ 3:23 Лев 23:29, Такр 18:19
+ 3:24 1 Пач 3:19-20
+ 3:25 Яр 22:18, Яр 26:4
+ 4:1 Мат 22:23, Элч 23:8
+ 4:3 Лкъ 21:12
+ 4:6 Мат 26:3, Лкъ 3:2, Югь 18:13
+ 4:7 Лкъ 20:2
+ 4:8 Мк 13:11, Элч 6:10, Элч 13:9
+ 4:9 Элч 3:6-8
+ 4:11 Заб 117:22, Лкъ 20:17, 1 Пет 2:7
+ 4:12 Мат 1:21
+ 4:14 Элч 3:11
+ 4:19 Элч 5:29
+ 4:21 Лкъ 20:6, Лкъ 22:2, Элч 5:26
+ 4:24 Чыгъ 20:11
+ 4:26 Заб 2:1-2
+ 4:27 Лкъ 23:1, Лкъ 23:11, Элч 3:13
+ 4:29 Эф 6:19
+ 4:31 Элч 2:4, Элч 13:52
+ 4:32 Элч 2:44
+ 4:34 2 Кор 8:14
+ 4:36 Элч 9:27, Элч 13:2, Элч 15:36, Гал 2:9
+ 5:12 Мк 16:20, Югь 10:23, Элч 3:11
+ 5:15 Мк 6:55, Элч 19:11-12
+ 5:17 Элч 4:1, Элч 23:8, Мк 15:10, Элч 13:45
+ 5:18 Лкъ 21:12, Элч 4:3
+ 5:19 Элч 12:7-10, Элч 16:26
+ 5:26 Лкъ 20:6, Лкъ 22:2, Элч 4:21
+ 5:27 Мат 10:17, Мат 26:59
+ 5:28 Элч 4:17-18, Мат 27:25
+ 5:29 Элч 4:19
+ 5:32 Лкъ 24:48, Югь 15:26
+ 5:33 Элч 7:54
+ 5:34 Элч 22:3,
+ 5:37 Сан 1:2, Лкъ 2:2
+ 5:41 Мат 5:12, 1 Пет 4:13-14, 2 Кор 12:10
+ 6:1 Элч 9:29
+ 6:3 1 Тим 3:8
+ 6:5 Элч 8:5, Элч 21:8, Элч 2:11, Элч 13:43
+ 6:6 1 Тим 4:14, 1 Тим 5:22, 2 Тим 1:6
+ 6:7 Элч 12:24, Элч 19:20
+ 6:10 Элч 4:8, Лкъ 21:15
+ 6:11 3 Пач 21:10, Мат 26:59
+ 6:13 Элч 21:28
+ 6:14 Мат 26:61, Югь 2:19-22, Мат 5:17
+ 7:2 Яр 11:31, Яр 12:4
+ 7:3 Яр 12:1
+ 7:4 Яр 11:32

+ 7:5 Яр 15:3, Яр 18:10, Яр 12:7, Яр 13:15, Яр 15:18

+ 7:6 Яр 15:13, Чыгъ 12:40

+ 7:7 Яр 15:14, Чыгъ 3:12

+ 7:8 Яр 17:9-14, Яр 21:2-4, Яр 25:26, Яр 29:31-35, Яр 30:5-24

+ 7:9 Яр 37:11, Яр 37:28, Яр 39:2
+ 7:10 Яр 41:37-43
+ 7:12 Яр 42:1-5
+ 7:13 Яр 43:1-15, Яр 45:1-4
+ 7:14 Яр 45:9-10, Яр 46:27
+ 7:15 Яр 46:5, Яр 46:28, Яр 49:33, Чыгъ 1:6
+ 7:16 Яр 50:25,
+ 7:17 Чыгъ 1:7, Чыгъ 1:12
+ 7:18 Чыгъ 1:8
+ 7:19 Чыгъ 1:10-11, Чыгъ 1:16
+ 7:20 Чыгъ 2:2-3, Ягь 11:23
+ 7:21 Чыгъ 2:3-10
+ 7:24 Чыгъ 2:11-12
+ 7:28 Чыгъ 2:13-14
+ 7:29 Чыгъ 2:15, Чыгъ 2:22, Чыгъ 18:3-5
+ 7:30 Чыгъ 3:2
+ 7:32 Чыгъ 3:6
+ 7:34 Чыгъ 3:5, Чыгъ 3:8-10
+ 7:35 Чыгъ 2:14
+ 7:36 Чыгъ 14:27-31, Такр 1:3, Такр 8:2
+ 7:37 Такр 18:15, Элч 3:22
+ 7:38 Чыгъ 19:3, Такр 5:27
+ 7:39 Чыгъ 16:3, Сан 11:4-6
+ 7:40 Чыгъ 32:1, Чыгъ 32:23
+ 7:41 Чыгъ 32:4-6,
+ 7:42 Такр 4:19, Заб 80:13
+ 7:43 3 Пач 11:5-7, 4 Пач 23:13,
+ 7:44 Чыгъ 38:21, Вагь 15:5, Чыгъ 25:40
+ 7:46 Заб 88:20-21, 2 Пач 7:1-2, 3 Пач 8:17
+ 7:47 3 Пач 6
+ 7:48 3 Пач 8:27, Элч 17:24
+ 7:51 Чыгъ 32:9, Такр 10:16, Такр 10:16,
+ 7:52 3 Пач 18:4, Мат 23:37
+ 7:53 Такр 33:2, Гал 3:19, Ягь 2:2
+ 7:54 Элч 5:33
+ 7:55 Чыгъ 24:16, Заб 109:1, Мк 16:19

+ 7:56 Мк 1:10, Заб 109:1, Мк 16:19, Элч 7:56, Ягь 1:3

+ 7:58 Лев 24:14-16, Сан 15:35-36, 3 Пач 21:13, Элч 8:1, Элч 22:20

+ 7:59 Заб 30:6, Лкъ 23:46
+ 7:60 Лкъ 22:41, Лкъ 23:34
+ 8:1 Элч 22:20, Югь 16:2, Мат 10:23
+ 8:3 Гал 1:13, 1 Кор 15:9, Фил 3:6
+ 8:4 Мк 4:14, Элч 11:19
+ 8:5 Элч 6:5, Элч 21:8
+ 8:7 Лкъ 4:35, Мк 16:17-18
+ 8:13 Мат 28:19, Элч 16:33, Элч 18:8
+ 8:14 Элч 1:8
+ 8:15 Элч 2:38

+ 8:16 Мат 28:19, Элч 19:5, Элч 10:44, Элч 11:15

+ 8:17 Элч 9:17, Элч 19:6
+ 8:22 2 Тим 2:25
+ 8:24 Чыгъ 8:8
+ 8:25 Югь 4:39

+ 8:26 Элч 5:19, Элч 10:4, Элч 11:13, Элч 12:7, Элч 27:23

+ 8:29 Элч 10:19
+ 8:31 Рум 10:14
+ 8:35 Лкъ 24:27
+ 8:39 4 Пач 2:16,
+ 9:1 Элч 8:3, Югь 16:2
+ 9:3 Элч 22:6-11, Элч 26:12-18
+ 9:10 Элч 22:12, Яр 22:1
+ 9:11 Элч 21:39, Элч 22:3
+ 9:15 Рум 1:5, Гал 1:15-16, 1 Тим 2:7,
+ 9:16 Элч 20:23, 1 Сал 3:3
+ 9:17 Элч 8:17, Элч 19:6
+ 9:19 Гал 1:17
+ 9:21 Гал 1:13, Гал 1:23
+ 9:22 1 Тим 1:12, Элч 18:28
+ 9:23 Элч 20:3, Элч 23:30
+ 9:25 1 Пач 19:12, 2 Кор 11:32-33

+ 9:27 Элч 4:36, Элч 13:2, Элч 15:36, Гал 2:9, 1 Кор 9:6, Гал 1:18-19

+ 9:29 Элч 6:1
+ 9:30 Элч 11:25
+ 9:34 Элч 3:6
+ 9:36 Югь 13:14, 1 Тим 2:10, 1 Тим 5:10
+ 9:40 Мат 9:25, Элч 28:8, Якъ 5:16
+ 9:41 Мк 1:31, Мк 5:41, Мк 9:27, Элч 3:7
+ 10:2 Мат 8:10, Лкъ 7:4-5
+ 10:3 Элч 3:1
+ 10:4 Элч 8:26, Вагь 8:4
+ 10:6 Элч 9:43
+ 10:9 Элч 11:5-14
+ 10:14 Лев 11:2, Такр 14:3,

+ 10:15 Мк 7:15-16, Рум 14:14, 1 Тим 4:4, Тит 1:15

+ 10:19 Элч 8:29
+ 10:22 Лкъ 7:4-5
+ 10:25 Элч 16:29
+ 10:26 Вагь 19:10, Вагь 22:8-9
+ 10:28 Югь 4:9, Югь 18:28
+ 10:34 Такр 10:17, Рум 2:11, Рум 10:12
+ 10:35 Рум 10:12
+ 10:37 Мк 1:14

+ 10:38 Мат 3:16, Югь 1:32-33, Мат 4:24, Лкъ 13:16

+ 10:42 Югь 5:22, Элч 17:31, 1 Пет 4:5, 2 Тим 4:1

+ 10:43 Лкъ 24:27, Рум 3:21
+ 10:46 Мк 16:17, 1 Кор 12:10
+ 10:47 Элч 2:4
+ 10:48 Элч 2:38
+ 11:2 Элч 15:1, Гал 2:12
+ 11:3 Лкъ 15:2, Гал 2:12
+ 11:5 Элч 10:9-32
+ 11:9 Мк 7:19, Элч 10:15
+ 11:12 Элч 15:9
+ 11:13 Элч 8:26
+ 11:15 Элч 10:44
+ 11:16 Элч 1:5
+ 11:17 Элч 2:38
+ 11:19 Элч 8:1
+ 11:22 Элч 4:36, Элч 9:27, Элч 13:1
+ 11:24 Элч 6:5
+ 11:25 Элч 9:30
+ 11:27 Элч 13:1, Элч 15:32
+ 11:28 Элч 21:10, Мат 24:7, Элч 18:2
+ 12:2 Лкъ 5:10, Мк 10:39
+ 12:3 Чыгъ 12:15
+ 12:4 Лкъ 22:33
+ 12:5 2 Кор 1:11, Эф 6:18
+ 12:7 Элч 8:26, Элч 16:26
+ 12:10 Элч 5:19, Элч 16:26
+ 12:11 Заб 33:7, Заб 90:11, 2 Кор 1:10

+ 12:12 Элч 13:5, Элч 15:37, 1 Пет 5:13, Кол 4:10, 2 Тим 4:11, Филим 1:24

+ 12:15 Мат 18:10-11, Ягь 1:14

+ 12:17 Элч 15:13, Элч 21:18, Якъ 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9

+ 12:23 Вагь 16:9, 2 Пач 24:16, 4 Пач 19:35
+ 12:24 Элч 6:7, Элч 19:20
+ 12:25 Элч 11:29-30, Элч 12:12

+ 13:1 Элч 11:27, Элч 4:36, Элч 11:22, Лкъ 3:1

+ 13:2 Лкъ 2:37, Рум 1:1, Гал 1:15
+ 13:5 Элч 12:12, Элч 15:37, Кол 4:10
+ 13:6 Мат 7:15
+ 13:9 Элч 4:8, Элч 6:10
+ 13:13 Элч 15:38
+ 13:15 Лкъ 8:41, Элч 18:8
+ 13:17 Чыгъ 1:7, Чыгъ 12:51
+ 13:18 Чыгъ 16:35, Заб 94:10, Такр 9:7
+ 13:19 Такр 7:1, 1 Пач 12:11

+ 13:21 1 Пач 8:5, 1 Пач 9:1, 1 Пач 10:1, 1 Пач 13:1

+ 13:22 1 Пач 15:23, 1 Пач 13:14, Заб 88:20-21,

+ 13:24 Лкъ 3:3
+ 13:25 Лкъ 3:16, Югь 1:20, Югь 1:27
+ 13:27 Элч 3:17, Лкъ 24:26-27
+ 13:28 Лкъ 23:23
+ 13:29 Лкъ 23:53
+ 13:30 Лкъ 24:6
+ 13:31 Элч 1:3, Лкъ 24:48
+ 13:32 Заб 2:7, Ягь 1:5, Ягь 5:5
+ 13:34 Рум 6:9,
+ 13:35 Заб 15:10, Элч 2:27
+ 13:36 3 Пач 2:10, Элч 2:29
+ 13:38 Мат 1:21, 1 Югь 2:12

+ 13:39 Рум 3:20, Гал 2:16, Гал 3:11, Рум 3:28

+ 13:43 Элч 2:11, Элч 6:5

+ 13:45 Элч 5:17

+ 13:46 Элч 4:30, Эф 6:19, Мат 10:11, Мат 22:8, Вагь 3:4, Мк 12:9, Элч 18:6

+ 13:47 Элч 26:23
+ 13:50 1 Сал 2:15
+ 13:51 Мат 10:14, Мк 6:11, Лкъ 9:5
+ 13:52 Элч 2:4, Элч 4:31
+ 14:1 Элч 13:5
+ 14:3 Элч 4:30, Эф 6:19
+ 14:4 Мат 10:34, Лкъ 12:51
+ 14:6 Мат 10:23
+ 14:8 Элч 3:2
+ 14:9 Мат 9:2
+ 14:10 Элч 3:8
+ 14:11 Элч 28:6
+ 14:14 Сан 14:6, Мк 14:63
+ 14:15 Чыгъ 20:11, 1 Сал 1:9
+ 14:17 Лев 26:4, Мат 5:45, Заб 103:15
+ 14:19 2 Кор 11:25

+ 14:22 Кол 1:23, Югь 15:20, 1 Пет 2:21, 1 Пет 5:9, 1 Сал 3:3, 2 Тим 3:12

+ 14:23 Элч 13:2, Элч 20:32
+ 14:26 Элч 13:3
+ 15:1 Лев 12:3
+ 15:2 Гал 5:2
+ 15:7 Элч 10:20

+ 15:8 3 Пач 8:39, Элч 1:24, Элч 10:44, Элч 10:47

+ 15:9 Элч 11:12, Заб 50:12
+ 15:10 Гал 5:1
+ 15:11 Эф 2:8, Тит 2:11, Тит 3:7
+ 15:13 Элч 12:17, Якъ 1:1, Гал 1:19, Гал 2:9

+ 15:20 1 Кор 8:1, 1 Кор 10:19-20, Вагь 2:14, Лев 3:17, Лев 17:14, Такр 12:23-24

+ 15:22 1 Пет 5:12, 2 Кор 1:19, 2 Сал 1:1
+ 15:24 Гал 1:7, Гал 5:10
+ 15:28 Элч 15:20
+ 15:32 Элч 11:27
+ 15:35 Элч 13:1
+ 15:37 Элч 12:12, Элч 13:5, Кол 4:10
+ 15:38 Элч 13:13
+ 15:40 Элч 15:32

+ 16:1 Рум 16:21, 1 Кор 4:17, Фил 2:19, Кол 1:1, 1 Сал 3:2, 2 Сал 1:1, 1 Тим 1:2, 2 Тим 1:2

+ 16:3 1 Кор 9:20, Гал 2:3
+ 16:4 Элч 15:28-29
+ 16:5 Элч 6:7
+ 16:6 Элч 18:23
+ 16:7 Фил 1:19
+ 16:8 Элч 20:5, 2 Кор 2:12, 2 Тим 4:13
+ 16:12 Фил 1:1
+ 16:14 Лкъ 24:45
+ 16:15 Элч 11:14, Элч 16:33-34
+ 16:18 Мк 9:38
+ 16:22 2 Кор 6:4-5, 2 Кор 11:23-25
+ 16:24 1 Сал 2:2
+ 16:25 Заб 41:9, Заб 118:62

+ 16:26 Элч 4:31, Элч 5:19, Элч 12:7, Элч 12:10

+ 16:27 3 Пач 20:39, Элч 12:19
+ 16:29 Элч 10:25
+ 16:30 Лкъ 3:10, Элч 2:37
+ 16:31 Мк 16:16, Рум 10:9
+ 16:33 Элч 11:14, Элч 16:15
+ 16:34 Югь 4:53, Элч 18:8
+ 16:37 Элч 22:25
+ 16:39 Мат 8:34
+ 16:40 Элч 16:14
+ 17:1 Фил 4:16
+ 17:2 Элч 13:5, Элч 14:1
+ 17:3 Лкъ 24:26-27
+ 17:5 1 Сал 2:14-16
+ 17:7 Лкъ 23:2
+ 17:16 2 Пет 2:8
+ 17:19 Мк 1:27
+ 17:24 Мат 11:25, 3 Пач 8:27, Элч 7:48
+ 17:25 Заб 49:8-12, Яр 2:7, Аюб 33:4
+ 17:26 Яр 3:20, Такр 32:8
+ 17:28 Сан 16:22, Аюб 12:10
+ 17:30 1 Пет 1:14, Рум 3:25-26, Эф 4:18

+ 17:31 Мат 12:36, Югь 5:22, Элч 10:42, 1 Пет 4:5

+ 18:2 Рум 16:3, 1 Кор 16:19, 2 Тим 4:19, Элч 11:28

+ 18:4 Элч 13:5
+ 18:5 1 Сал 3:6
+ 18:6 Элч 13:46

+ 18:8 Лкъ 8:41, Элч 13:15, 1 Кор 1:14, Югь 4:53, Элч 16:34

+ 18:15 Элч 23:29
+ 18:18 Элч 18:2, Рум 16:1, Сан 6:5, Сан 6:9
+ 18:19 Элч 19:1, Элч 20:16
+ 18:21 Якъ 4:15
+ 18:23 Элч 16:6

+ 18:24 Элч 19:1, 1 Кор 1:12, 1 Кор 3:5, 1 Кор 4:6, 1 Кор 16:12, Тит 3:13

+ 18:25 Лкъ 3:3, Элч 19:3
+ 18:26 Элч 4:30, Эф 6:19
+ 18:27 1 Кор 16:3, 2 Кор 3:1
+ 18:28 Элч 9:22
+ 19:1 Элч 18:21
+ 19:3 Элч 18:25
+ 19:4 Лкъ 3:3, Югь 1:7
+ 19:5 Мат 28:19, Элч 8:16
+ 19:6 Элч 8:17, Элч 9:17, Элч 10:46
+ 19:8 Элч 4:30, Эф 6:19
+ 19:12 Элч 5:15
+ 19:13 Мат 12:27, Мк 9:38, Лкъ 9:49
+ 19:15 Лкъ 4:34, Якъ 2:19
+ 19:18 Мк 1:5, Якъ 5:16
+ 19:20 Элч 6:7, Элч 12:24
+ 19:21 Рум 15:26, 1 Кор 16:5, Рум 15:23-24
+ 19:22 Элч 16:1
+ 19:29 Элч 19:29, Кол 4:10, Филим 1:24
+ 20:1 Элч 19:21
+ 20:3 Элч 9:23, Элч 23:30

+ 20:4 Элч 19:29, Эф 6:21, Кол 4:7, 2 Тим 4:12, 2 Тим 4:20, Тит 3:12

+ 20:5 Элч 16:8
+ 20:6 Чыгъ 12:15, Элч 12:3
+ 20:7 1 Кор 16:2, Вагь 1:10
+ 20:9 4 Пач 1:2
+ 20:10 3 Пач 17:21, 4 Пач 4:34

+ 20:16 Чыгъ 23:16, Чыгъ 34:22, Лев 23:15, Такр 16:9, Элч 2:1

+ 20:18 Элч 18:19, 1 Сал 1:5
+ 20:23 Элч 9:16, Элч 21:33
+ 20:24 2 Тим 4:7
+ 20:26 Такр 8:19

+ 20:28 Югь 21:16-17, 1 Пет 5:2, 1 Пет 1:18-19

+ 20:29 Мат 7:15, Югь 10:12
+ 20:30 2 Пет 2:1, 2 Кор 11:13, 1 Тим 4:1
+ 20:31 Мк 14:38
+ 20:32 Элч 14:23, 1 Пет 1:4
+ 20:33 1 Пач 12:3, 2 Кор 7:2
+ 20:34 Элч 18:3
+ 20:35 Мат 10:8
+ 20:36 Элч 21:5
+ 21:4 Элч 20:23
+ 21:5 Элч 20:36
+ 21:8 Элч 6:5, Элч 8:5
+ 21:9 4 Пач 22:14, Лкъ 2:36, Элч 2:17-18
+ 21:10 Элч 11:28
+ 21:11 3 Пач 11:30,
+ 21:12 Мат 16:21-23
+ 21:13 Элч 20:24, Фил 2:17
+ 21:18 Элч 12:17, Якъ 1:1
+ 21:20 Рум 10:2
+ 21:21 Рум 2:28-29, 1 Кор 7:19
+ 21:23 Сан 6:2-5, Сан 6:13
+ 21:24 Элч 18:18
+ 21:25 Элч 15:29
+ 21:26 Сан 6:9-12
+ 21:28 Элч 6:13,
+ 21:29 Элч 20:4
+ 21:33 Элч 20:23, Элч 21:11
+ 21:34 Элч 19:32
+ 21:39 Элч 9:11, Элч 22:3
+ 22:3 Элч 9:11, Элч 21:39, Элч 5:34, Фил 3:6
+ 22:4 Элч 8:3
+ 22:5 Элч 9:1-2
+ 22:6 Элч 9:3-6, Элч 26:12-18
+ 22:12 Элч 9:17
+ 22:15 Элч 9:15
+ 22:16 Элч 9:18
+ 22:17 Элч 9:26
+ 22:20 Элч 7:58
+ 22:25 Элч 16:37

+ 23:1 1 Кор 4:4, 2 Кор 1:12, 2 Тим 1:3, Ягь 13:18

+ 23:2 Элч 24:1, 3 Пач 12:24
+ 23:3 Такр 25:1-2
+ 23:4 Югь 18:22
+ 23:5 Чыгъ 22:28
+ 23:6 Элч 4:1, Фил 3:5, 1 Кор 15:13
+ 23:8 Мат 22:23, Лкъ 20:27
+ 23:9 Югь 12:29
+ 23:11 Элч 27:23
+ 23:24 Элч 24:3, Элч 25:14
+ 23:27 Элч 21:32-33, Элч 22:27
+ 23:28 Элч 22:30
+ 23:29 Элч 18:15
+ 23:30 Элч 9:23, Элч 20:3
+ 23:34 Элч 21:39
+ 24:1 Элч 23:2
+ 24:5 Лкъ 23:2
+ 24:6 Элч 21:27-29
+ 24:15 Вагь 20:6, Вагь 20:13
+ 24:16 Элч 23:1, Ягь 13:18
+ 24:17 Рум 15:25-28, 1 Кор 16:1, Гал 2:10
+ 24:18 Элч 21:26
+ 24:21 Элч 23:6
+ 24:25 Элч 17:32
+ 25:3 Элч 23:12
+ 25:10 Рум 13:1
+ 25:12 Элч 23:11
+ 25:19 Элч 18:15, Элч 23:29
+ 25:24 Элч 22:22
+ 25:25 Лкъ 23:14, Элч 23:29
+ 26:1 Заб 118:46, Мат 10:18, Элч 9:15
+ 26:4 Гал 1:13
+ 26:5 Элч 23:6, Фил 3:5
+ 26:7 Мат 19:28, Якъ 1:1
+ 26:8 1 Кор 5:12
+ 26:9 Югь 16:2, 1 Тим 1:13
+ 26:10 Элч 8:3
+ 26:11 Элч 9:1
+ 26:12 Элч 9:3-6, Элч 22:6-11
+ 26:18 Ягь 2:14-15
+ 26:20 Элч 9:20
+ 26:21 Элч 21:27, Элч 21:30

+ 26:23 1 Кор 15:20, Кол 1:18, Вагь 1:5, Элч 13:47

+ 26:29 Элч 21:33
+ 26:31 Элч 23:29
+ 26:32 Элч 25:12
+ 27:1 Элч 25:12
+ 27:2 Элч 19:29
+ 27:6 Элч 28:11
+ 27:14 Мк 4:37
+ 27:23 Элч 8:26
+ 27:24 Элч 23:11
+ 27:26 Элч 28:1

+ 27:34 1 Пач 14:45, 2 Пач 14:11, 3 Пач 1:52, Лкъ 21:18

+ 27:35 Мат 15:36
+ 27:43 Элч 27:3
+ 28:5 Заб 90:13, Мк 16:18, Лкъ 10:19
+ 28:6 Элч 14:11
+ 28:8 Элч 9:40, Якъ 5:16
+ 28:11 Элч 27:6
+ 28:18 Элч 23:29, Элч 26:31-32
+ 28:23 Лкъ 24:27
+ 28:25 Мат 15:7
+ 28:27 Мат 13:15, Мк 4:12, Югь 12:40
+ 28:28 Лкъ 3:6
+ 28:31 Элч 4:29, Эф 6:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Элчилер

- Баш Сёз

- Элчилер

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар